جواب درس ششم دین و زندگی دوازدهم | سنت های خداوند در زندگی

درس ششم دین و زندگی دوازدهم، «سنت‌های خداوند در زندگی»، دربارهٔ قوانینی است که بر زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها حاکم‌اند. پاسخ فعالیت‌های این درس، از تکمیل پیام آیات تا تفکر در متن و برنامه‌ریزی، در ادامه بر اساس کتاب چاپ ۱۴۰۵ تنظیم شده است.

پاسخ درس بعدی : جواب درس هفتم دین و زندگی دوازدهم | بازگشت

جواب تدبر در قرآن صفحات ۶۵، ۶۶ و ۶۷ دین و زندگی دوازدهم

با تفکر در آیات پیشین، پیام‌های زیر را تکمیل کنید.

۱ـ هر انسانی در زندگی خود همواره به وسیلهٔ امور ………… یا با امور ………… در معرض ………… است.

پاسخ: هر انسانی در زندگی خود همواره به وسیلهٔ امور شرّ و ناخوشایند یا با امور خیر و خوشایند در معرض آزمایش الهی است.

نشانی آیه: سورهٔ انبیاء، آیهٔ ۳۵.

۲ـ هرکس ادعای ایمان کند، ………… قرار می‌گیرد.

پاسخ: هرکس ادعای ایمان کند، در معرض آزمایش الهی قرار می‌گیرد.

نشانی آیه: سورهٔ عنکبوت، آیهٔ ۲.

۳ـ رحمت واسعهٔ الهی به همهٔ افراد جامعه، چه نیکوکار و چه بدکار، ………… .

پاسخ: رحمت واسعهٔ الهی به همهٔ افراد جامعه، چه نیکوکار و چه بدکار، می‌رسد.

نشانی آیه: سورهٔ اسراء، آیهٔ ۲۰.

۴ـ خداوند کسانی را که در راه او قدم بردارند، به طور خاص ………… می‌کند.

پاسخ: خداوند کسانی را که در راه او قدم بردارند، به طور خاص هدایت و یاری می‌کند.

نشانی آیه: سورهٔ عنکبوت، آیهٔ ۶۹.

۵ـ برخی گناهکاران به دست خویش، خود را در معرض هلاکت قرار می‌دهند و ………… گرفتار عذاب می‌شوند.

پاسخ: برخی گناهکاران به دست خویش، خود را در معرض هلاکت قرار می‌دهند و به‌تدریج گرفتار عذاب می‌شوند.

نشانی آیه: سورهٔ اعراف، آیات ۱۸۲ و ۱۸۳؛ عبارت مربوط به گرفتار شدن تدریجی در آیهٔ ۱۸۲ است.

۶ـ خداوند پاداش کار نیک را چند برابر و کیفر کار بد را به اندازهٔ خودش می‌دهد و این نشانهٔ ………… الهی است.

پاسخ: خداوند پاداش کار نیک را چند برابر و کیفر کار بد را به اندازهٔ خودش می‌دهد و این نشانهٔ فضل و رحمت الهی است.

نشانی آیه: سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۶۰.

پاداش بیشترِ نیکی، نشانهٔ فضل خدا و سبقت رحمت او بر غضب است؛ بیشتر نبودن کیفر از گناه و ستم نشدن به بندگان نیز عدالت او را نشان می‌دهد.

۷ـ مطابق با قانون الهی، آیندهٔ انسان براساس ………… رقم می‌خورد.

پاسخ: مطابق با قانون الهی، آیندهٔ انسان براساس اعمال و رفتارهای خوب و بد او رقم می‌خورد.

نشانی آیه: سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.

جواب سؤال‌های صفحه ۶۸ دین و زندگی دوازدهم

کدام آیهٔ فعالیت «تدبر در قرآن» ابتدای درس، به این سنت اشاره دارد؟

موضوع سؤال: سنت ابتلاء و همگانی بودن آزمایش الهی.

پاسخ: سورهٔ انبیاء، آیهٔ ۳۵: «وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً»؛ خداوند انسان‌ها را با امور ناخوشایند و خوشایند می‌آزماید.

کدام آیهٔ فعالیت «تدبر در قرآن» ابتدای درس، به این نکته اشاره دارد؟

موضوع سؤال: آزمایش کسانی که ادعای ایمان می‌کنند.

پاسخ: سورهٔ عنکبوت، آیهٔ ۲: «أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ»؛ ادعای ایمان باعث نمی‌شود انسان از آزمایش الهی کنار گذاشته شود.

جواب تفکر در متن صفحه ۶۹ دین و زندگی دوازدهم

در رفتار و عملکرد کسی که مصیبت و گرفتاری را امتحان الهی می‌داند، با کسی که آن را یک پیشامد طبیعی می‌شمارد، چه تفاوت‌هایی وجود دارد؟

پاسخ: برای سه جای پاسخ کتاب می‌توان نوشت:

۱ـ کسی که گرفتاری را امتحان الهی می‌داند، علاوه بر توجه به علت‌های طبیعی آن، به وظیفهٔ اخلاقی و دینی خود در آن موقعیت نیز فکر می‌کند؛ اما کسی که تنها نگاه طبیعی دارد، لزوماً چنین معنای دینی‌ای برای حادثه در نظر نمی‌گیرد.

۲ـ فرد مؤمن از توکل و امید به پاداش الهی برای صبر و ادامهٔ تلاش کمک می‌گیرد و سختی را نشانهٔ بی‌مهری خدا نمی‌داند. فردی که چنین باوری ندارد، برای پایداری به انگیزه‌ها و تکیه‌گاه‌های دیگری نیاز دارد.

۳ـ کسی که به امتحان الهی باور دارد، در کنار رفع مشکل، مراقب است مرتکب ظلم، دروغ یا تضییع حق دیگران نشود و از این موقعیت برای رشد خود استفاده کند؛ نگاه صرفاً طبیعی، به‌خودی‌خود این هدفِ دینی را در بر ندارد.

جواب سؤال‌های صفحه ۷۱ دین و زندگی دوازدهم

کدام آیهٔ فعالیت «تدبر در قرآن» ابتدای درس به این سنت اشاره دارد؟

موضوع سؤال: امداد عام الهی.

پاسخ: سورهٔ اسراء، آیهٔ ۲۰: «كُلًّا نُمِدُّ هَٰؤُلَاءِ وَهَٰؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا»؛ هر دو گروهِ دنیاطلب و آخرت‌طلب از امکانات و عطای عمومی خداوند بهره‌مند می‌شوند.

کدام آیهٔ فعالیت «تدبر در قرآن» ابتدای درس، به این نکته اشاره دارد؟

موضوع سؤال: امداد خاص و هدایت الهی در پی تلاش در راه خدا.

پاسخ: سورهٔ عنکبوت، آیهٔ ۶۹: «وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ»؛ خداوند کسانی را که در راه او تلاش کنند، به راه‌های خود هدایت می‌کند.

جواب سؤال صفحه ۷۲ دین و زندگی دوازدهم

کدام آیهٔ فعالیت «تدبر در قرآن» ابتدای درس، به این سنت اشاره دارد؟

موضوع سؤال: سبقت رحمت بر غضب.

پاسخ: سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۶۰: «مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَىٰ إِلَّا مِثْلَهَا وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ».

خداوند برای کار نیک، ده برابر پاداش در نظر می‌گیرد، اما کار بد را فقط به اندازهٔ خودش کیفر می‌دهد؛ این تفاوت، جلوه‌ای از سبقت رحمت او بر غضب است.

جواب سؤال و پیام آیات صفحه ۷۳ دین و زندگی دوازدهم

کدام آیهٔ فعالیت «تدبر در قرآن» ابتدای درس، به این سنت اشاره دارد؟

موضوع سؤال: املاء و استدراج.

پاسخ: سورهٔ اعراف، آیات ۱۸۲ و ۱۸۳: «وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ»؛ این آیات از مهلت دادن و گرفتار شدن تدریجی تکذیب‌کنندگان آیات الهی سخن می‌گویند.

با توجه به آیات ۱۸۲ و ۱۸۳ سورهٔ اعراف تحلیل کنید که در چه صورتی وفور نعمت نشانهٔ سنت املاء و استدراج است؟

پاسخ: هنگامی که انسان در گناه و دشمنی با حق پافشاری کند و با وجود فرصت بازگشت، نعمت‌ها و امکانات بیشتر را وسیلهٔ گناه و غفلت بیشتر قرار دهد. در چنین وضعیتی، او به جای شکرگزاری و اصلاح خود، مغرورتر می‌شود و با انتخاب‌های نادرستش، به‌تدریج به هلاکت نزدیک می‌شود.

نمونهٔ قابل فهم: کسی که از قدرت و ثروتش برای ستم به دیگران استفاده می‌کند و افزایش امکانات را نشانهٔ درست بودن کار خود می‌پندارد، به جای بازگشت و جبران، بر ظلم خود می‌افزاید.

جواب سؤال و برنامه‌ریزی صفحه ۷۴ دین و زندگی دوازدهم

کدام آیهٔ فعالیت «تدبر در قرآن» ابتدای درس، به این سنت اشاره دارد؟

موضوع سؤال: تأثیر اعمال انسان در زندگی او.

پاسخ: سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ».

این آیه نشان می‌دهد ایمان و تقوا زمینهٔ گشایش برکات است و رفتارهای نادرست نیز پیامد دارند.

۱ـ برای اینکه در امتحانات الهی موفق باشیم، چه اقداماتی باید انجام دهیم؟

پاسخ: باید بدانیم هم سختی‌ها و هم نعمت‌ها می‌توانند موقعیت آزمایش باشند. با شناخت وظیفهٔ خود، توکل به خدا، صبر، شکرگزاری و رعایت حقوق دیگران می‌توانیم در این موقعیت‌ها درست‌تر عمل کنیم.

برنامهٔ پیشنهادی:

✅ پیش از تصمیم‌های مهم، دربارهٔ درست و نادرست بودن کار فکر کنیم و در صورت نیاز از فردی آگاه مشورت بگیریم.

✅ هنگام سختی، ضمن دعا و توکل، برای حل مشکل اقدام کنیم و از راه‌های نادرست کمک نگیریم.

✅ هنگام برخورداری از نعمت، شکرگزار باشیم و بخشی از توانایی و امکاناتمان را برای کمک به دیگران به کار ببریم.

✅ هر شب رفتار روز خود را مرور کنیم؛ اگر اشتباهی داشته‌ایم، برای توبه و جبران آن تصمیم مشخصی بگیریم.

نمونه پاسخ کوتاه: وظایف خود را بشناسیم، در سختی‌ها صبور و در نعمت‌ها شکرگزار باشیم، به خدا توکل کنیم و با رعایت حقوق دیگران، برای تصمیم درست تلاش کنیم.

۲ـ برای اینکه از توفیق الهی بهره‌مند شویم چه برنامه‌هایی را پیشنهاد می‌دهید؟

پاسخ: نیت خود را پاک کنیم و برای انجام کار درست قدم برداریم؛ زیرا توفیق الهی با تلاش و حق‌پذیری ارتباط دارد. مطالعهٔ منابع معتبر، انتخاب دوست خوب، انجام واجبات، دوری از گناه و استفاده از فرصت‌های یادگیری و خدمت، زمینهٔ بهره‌مندی از این یاری را فراهم می‌کند.

نمونه پاسخ کوتاه: با نیت خالص، تلاش در راه حق، پذیرش سخن درست، انتخاب همراهان شایسته و کمک خواستن از خدا، زمینهٔ توفیق الهی را فراهم کنیم.

خلاصه درس ششم دین و زندگی دوازدهم؛ سنت‌های خداوند در زندگی

سنت‌های الهی، قوانین حاکم بر زندگی انسان‌ها هستند. یکی از فراگیرترین آن‌ها ابتلاء است؛ انسان در موقعیت‌های خوشایند و ناخوشایند آزمایش می‌شود تا استعدادها و گرایش‌های درونی‌اش آشکار و زمینهٔ رشد او فراهم شود. امداد عام یعنی همهٔ انسان‌ها از امکانات عمومی خداوند بهره می‌گیرند، اما امداد خاص یا توفیق الهی، یاری ویژهٔ کسانی است که با نیت پاک در راه حق تلاش می‌کنند. سبقت رحمت بر غضب نیز در فرصت توبه، آمرزش و پاداش بیشترِ نیکی‌ها جلوه دارد.

در سنت املاء و استدراج، کسانی که بر گناه و دشمنی با حق اصرار می‌کنند، ممکن است فرصت‌ها و نعمت‌ها را با انتخاب خود به وسیلهٔ غفلت و سقوط بیشتر تبدیل کنند. همچنین اعمال خوب و بد انسان بر زندگی او اثر می‌گذارند. شناخت این سنت‌ها کمک می‌کند هنگام سختی ناامید نشویم، هنگام برخورداری از نعمت مغرور نشویم و مسئولانه‌تر تصمیم بگیریم.