جواب درس دهم دین و زندگی یازدهم | مرجعیت و ولایت فقیه

درس دهم دین و زندگی یازدهم، «مرجعیت و ولایت فقیه»، به شناخت مرجع تقلید، رهبری جامعه در عصر غیبت و مسئولیت‌های مردم و کارگزاران می‌پردازد. در ادامه، پاسخ تدبر در قرآن، فعالیت کلاسی، تفکیک، اندیشه و تحقیق و پیشنهادهای صفحات ۱۲۵، ۱۲۸، ۱۳۲ و ۱۳۳ را بخوانید.

پاسخ درس بعدی : جواب درس یازدهم دین و زندگی یازدهم | عزت نفس

جواب تدبر در قرآن صفحه ۱۲۵ دین و زندگی یازدهم

در آیهٔ ۱۲۲ سورهٔ توبه، خداوند از گروهی از مؤمنان می‌خواهد که دانش دین را به‌طور عمیق بیاموزند و پس از بازگشت، مردم خود را راهنمایی کنند و هشدار دهند.

با توجه به آیهٔ بالا به سؤال‌های زیر پاسخ دهید:

۱ـ به نظر شما، چرا خداوند حتی در زمان پیامبر و با وجود حضور ایشان، عده‌ای را تشویق به فراگیری علم دین می‌کند؟

پاسخ: زیرا همهٔ مردم، به‌ویژه ساکنان مناطق دور، نمی‌توانستند مستقیماً نزد پیامبر بروند و احکام دین را بیاموزند. لازم بود گروهی دین را به‌درستی و عمیق بشناسند و سپس به میان مردم خود بازگردند، تعالیم اسلام را آموزش دهند و به پرسش‌های آنان پاسخ دهند.

۲ـ آیا آموختن عمیق دین و بیان تعالیم آن، اختصاص به زمان پیامبر دارد؟ چرا؟

پاسخ: خیر؛ اسلام دینی همیشگی است و مردم در همهٔ زمان‌ها به شناخت احکام و وظایف دینی خود نیاز دارند. همچنین با پیدایش مسائل جدید، باید عالمان متخصصی باشند که پاسخ آن‌ها را از منابع دین به دست آورند و برای مردم توضیح دهند.

جواب فعالیت کلاسی صفحه ۱۲۸ دین و زندگی یازدهم

شما با چه روشی مرجع تقلید خود را انتخاب کرده‌اید؟

پاسخ: دو نمونه پاسخ، بر اساس راه‌های معرفی‌شده در کتاب:

نمونهٔ اول: از دو نفر عالمِ عادل و مورد اعتماد که توانایی تشخیص فقیه واجد شرایط را داشتند، پرس‌وجو کردم و با راهنمایی آنان مرجع تقلیدم را شناختم.

نمونهٔ دوم: با تحقیق دربارهٔ نظر اهل علم، اطمینان پیدا کردم که فقیه موردنظر شرایط لازم برای مرجعیت را دارد و سپس او را به‌عنوان مرجع تقلید انتخاب کردم.

اگر کسی که به سنّ تکلیف رسیده است، مرجع تقلید خود را انتخاب نکند، اعمال وی چگونه خواهد بود؟

پاسخ: نمی‌توان گفت همهٔ اعمال او حتماً باطل است. اگر اعمالش مطابق حکم واقعی یا فتوای مجتهدی باشد که اکنون می‌تواند مرجع او باشد، صحیح است. در صورت وجود اشکال نیز حکم هر عمل باید طبق فتوای مرجع تقلید بررسی شود؛ بنابراین، تکرار همهٔ اعمال گذشته در هر شرایطی لازم نیست.

جواب تفکیک صفحه ۱۳۲ و ۱۳۳ دین و زندگی یازدهم

بخش‌هایی از عهدنامهٔ مالک را مطالعه کنید و سپس مسئولیت‌ها و علت آن‌ها را مشخص کنید.

۱ـ دل خویش را نسبت به مردم، مهربان کن و با همه، دوست و مهربان باش؛ چرا که مردم دو دسته‌اند: دسته‌ای برادر دینی تو و دسته‌ای دیگر در آفرینش همانند تو هستند.

۲ـ در به دست آوردن رضایت عموم مردم سعی و تلاش کن نه در جلب رضایت خواص؛ که با وجود رضایت عمومی، خشم خواص به تو آسیبی نمی‌رساند و با خشم عموم مردم، رضایت خواص سودی نمی‌بخشد.

۳ـ کسانی را که از دیگران عیب‌جویی می‌کنند، از خود دور کن؛ زیرا در نهایت مردم عیب‌هایی دارند و مدیر جامعه باید بیش از همه در پنهان کردن آن‌ها بکوشد.

۴ـ عده‌ای افراد مورد اطمینان را انتخاب کن تا دربارهٔ وضع طبقات محروم تحقیق کنند و به تو گزارش دهند. سپس برای رفع مشکلات آن‌ها عمل کن …، زیرا این گروه [افراد محروم] بیش از دیگران به عدالت نیازمندند.

۵ـ اگر با دشمن پیمان بستی از پیمان‌شکنی دشمن غافل نباش، که دشمن گاهی از این راه تو را غافل‌گیر می‌کند.

پاسخ: مسئولیت و دلیل هر توصیه را می‌توان به این صورت از یکدیگر جدا کرد:

جواب اندیشه و تحقیق صفحه ۱۳۳ دین و زندگی یازدهم

۱ـ مقصود از «تقلید» در احکام دینی چیست؟

پاسخ: تقلید یعنی فردی که در شناخت احکام دین تخصص ندارد، به فقیه واجد شرایط مراجعه کند و احکام عملی دین را بر اساس فتوای او انجام دهد. این کار، نمونه‌ای از مراجعهٔ فرد غیرمتخصص به متخصص است.

۲ـ تقلید برای چه کسانی لازم است و شامل چه زمینه‌هایی می‌شود؟

پاسخ: کسی که به سنّ تکلیف رسیده و مجتهد نیست و نمی‌تواند به روش صحیحِ احتیاط عمل کند، باید در احکام عملیِ غیرقطعی از مجتهد واجد شرایط تقلید کند. این احکام شامل موضوعاتی مانند نماز، روزه، طهارت و معاملات است. اصول اعتقادی، مانند توحید و معاد، با تقلید پذیرفته نمی‌شوند و باید با شناخت و دلیل به آن‌ها ایمان پیدا کرد.

۳ـ چرا مرجع تقلید باید «عادل» و «زمان‌شناس» باشد؟

پاسخ:

عادل باشد: تا به واجبات عمل کند، از گناه دوری کند و بتوان به درستکاری او در بیان احکام دین اعتماد کرد.

زمان‌شناس باشد: تا مسائل و نیازهای روز را بشناسد و بتواند حکم موضوعات جدید را با مراجعه به منابع دین به دست آورد و برای مردم بیان کند.

۴ـ انتخاب ولیّ فقیه در کشور ما چگونه انجام می‌گیرد و مردم از چه طریقی در انتخاب ایشان دخالت دارند؟

پاسخ: مردم با رأی خود، نمایندگان مجلس خبرگان رهبری را انتخاب می‌کنند. خبرگان نیز فقهای واجد شرایط را بررسی می‌کنند و فرد مناسب را برای رهبری انتخاب و معرفی می‌کنند. بنابراین، مردم از راه انتخاب اعضای مجلس خبرگان، به‌صورت غیرمستقیم در انتخاب رهبر نقش دارند.

جواب پیشنهاد صفحه ۱۳۳ دین و زندگی یازدهم

۱ـ در خصوص فقهایی که در جامعهٔ امروز ما به‌عنوان مرجع تقلید شناخته می‌شوند تحقیق کنید و اسامی آنان را در کلاس بیان کنید.

پاسخ: چند نمونه از مراجع تقلید شناخته‌شده عبارت‌اند از:

۱ـ آیت‌الله سید علی حسینی سیستانی

۲ـ آیت‌الله ناصر مکارم شیرازی

۳ـ آیت‌الله عبدالله جوادی آملی

این فهرست، چند نمونه برای فعالیت کلاسی است و شامل همهٔ مراجع نیست. برای شناخت آثار فقهی و شیوهٔ پاسخ‌گویی آنان به پرسش‌های دینی، می‌توان به رساله و پایگاه رسمی دفترشان مراجعه کرد.

۲ـ اصل ۱۰۷ قانون اساسی را که مربوط به انتخاب رهبر است، مطالعه کنید و چگونگی انتخاب ولیّ فقیه را توضیح دهید.

پاسخ: بر اساس اصل ۱۰۷، تعیین رهبر بر عهدهٔ خبرگان منتخب مردم است. آنان دربارهٔ فقهای دارای شرایط رهبری بررسی و مشورت می‌کنند. اگر فردی را از نظر دانش فقهی، شناخت مسائل سیاسی و اجتماعی، مقبولیت عمومی یا یکی دیگر از ویژگی‌های رهبری برجسته‌تر تشخیص دهند، او را برمی‌گزینند؛ در غیر این صورت، یکی از افراد واجد شرایط را انتخاب و معرفی می‌کنند. فرد منتخب، مسئولیت‌های رهبری را بر عهده می‌گیرد و در برابر قانون با دیگر مردم برابر است.

خلاصه درس دهم دین و زندگی یازدهم

بر اساس این درس، نیاز مردم به شناخت احکام و ادارهٔ جامعه مطابق تعالیم اسلام، در عصر غیبت نیز ادامه دارد. فقیهان واجد شرایط، مسئولیت بیان احکام را بر عهده می‌گیرند و مردم برای شناخت وظایف عملی خود به مرجع تقلید مراجعه می‌کنند. مرجع تقلید باید باتقوا، عادل، زمان‌شناس و اعلم باشد. ولیّ فقیه نیز علاوه بر دانش دینی و عدالت، به توانایی مدیریت، تدبیر و شجاعت نیاز دارد. در کنار مسئولیت‌های رهبر، مشارکت آگاهانهٔ مردم و درستکاری کارگزاران اهمیت دارد؛ مهربانی با مردم، توجه به محرومان و مقدم دانستن منافع عمومی، از وظایف مهم مدیران جامعه است.