معنی درس نهم ذوق لطیف فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات صفحه ۷۵ تا ۷۸

معنی درس نهم ذوق لطیف فارسی یازدهم صفحه ۷۵ تا ۷۸، همراه با معنی متن و کلمات، آرایه‌های ادبی و نکات زبانی و فکری. درس در صفحه ۷۸ پایان می‌یابد و صفحه ۷۹ وارد کارگاه متن‌پژوهی می‌شود.

2 ساعت پیش

22 دقیقه قبل خوانده شده

معنی درس نهم ذوق لطیف فارسی یازدهم

در این مطلب، معنی درس نهم ذوق لطیف فارسی یازدهم را به صورت کامل و بند به بند بررسی می‌کنیم. در هر بخش، ابتدا متن درس و سپس معنی روان، معنی واژه‌های مهم، نکات زبانی، آرایه‌های ادبی و مفهوم عبارت آورده شده است.

📘 مشخصات درس:
کتاب: فارسی یازدهم
درس: نهم
عنوان: ذوق لطیف
نویسنده: دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن
برگرفته از: کتاب «روزها»
موضوع: خاطرات دوران کودکی نویسنده و چگونگی آشنایی او با ادبیات و آثار سعدی

معنی متن درس نهم ذوق لطیف

خاله‌ام چند سالی از مادرم بزرگ‌تر بود. از شوهرش جدا شده بود. چند بچّه‌اش همگی در شیرخوارگی مرده بودند و او مانده بود تنها. با آنکه از نظر مالی هیچ مشکلی نداشت و در نوع خود متمکّن به شمار می‌رفت، از جهات دیگر ناشاد و سرگردان بود. تنهایی و بی‌فرزندی برای یک زن، مشکلی بزرگ بود و او گاهی در قم نزد برادرش زندگی می‌کرد، گاهی در کبوده. نمی‌دانست در کجا ریشه بدواند.

✓ معنی روان: خاله‌ام چند سال از مادرم بزرگ‌تر بود. از همسرش جدا شده و فرزندانش نیز همگی در دوران شیرخوارگی از دنیا رفته بودند؛ بنابراین تنها زندگی می‌کرد. با اینکه از نظر مالی وضع خوبی داشت و ثروتمند محسوب می‌شد، از نظر روحی شاد و آرام نبود. نداشتن فرزند و زندگی در تنهایی برای او مشکل بزرگی بود. گاهی نزد برادرش در قم و گاهی در کبوده زندگی می‌کرد و نمی‌دانست کجا را برای اقامت همیشگی خود انتخاب کند.

معنی واژه‌ها:
شیرخوارگی: دوران نوزادی و شیر خوردن کودک
متمکّن: ثروتمند، دارای توانایی مالی
به شمار می‌رفت: محسوب می‌شد
جهات: جمع جهت؛ جنبه‌ها
ناشاد: غمگین، اندوهگین
سرگردان: آشفته و بلاتکلیف
بی‌فرزندی: نداشتن فرزند
کبوده: نام آبادی و زادگاه نویسنده

قلمرو ادبی:
ریشه دواندن: کنایه از ماندگار شدن و اقامت کردن در جایی

⭐ مفهوم: نویسنده در آغاز درس، وضعیت زندگی خالۀ خود را توصیف می‌کند؛ زنی که با وجود برخورداری مالی، به سبب تنهایی، جدایی از همسر و از دست دادن فرزندانش زندگی غم‌انگیز و سرگردانی داشت.

با این حال، او نیز مانند مادرم توکّلی داشت که به او مقاومت و استحکام اراده می‌بخشید. از بحران‌های عصبی، که امروز رایج است و تحفۀ برخورد فرهنگ شرق با غرب است، در آن زمان خبری نبود. هر عصب و فکر به منبع بی‌شائبۀ ایمان وصل بود که خوب و بد را به عنوان مشیّت الهی می‌پذیرفت. به این زندگی گذرا آن‌قدرها دل نمی‌بست که پیشامد ناگوار را فاجعه‌ای بینگارد و در نظرش اگر یک روی زندگی زشت می‌شد، روی دیگری بود که بشود به آن پناه برد.

✓ معنی روان: با وجود تمام مشکلات، خاله‌ام مانند مادرم به خدا توکل داشت و همین ایمان و توکل، به او قدرت مقاومت و ارادۀ استوار می‌داد. در آن دوران از آشفتگی‌ها و ناراحتی‌های عصبی که امروزه بر اثر برخورد فرهنگ شرق و غرب رایج شده است، چندان خبری نبود. فکر و روح مردم به ایمانی پاک و خالص متصل بود و اتفاق‌های خوب و بد زندگی را خواست و ارادۀ خداوند می‌دانستند. خاله‌ام نیز به زندگی ناپایدار دنیا چندان وابسته نبود؛ بنابراین حوادث ناخوشایند را فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر نمی‌دانست و اگر یک جنبۀ زندگی برایش تلخ و ناخوشایند می‌شد، به جنبۀ دیگری از زندگی و به ایمان خود پناه می‌برد.

معنی واژه‌ها:
توکّل: اعتماد و تکیه بر خداوند
مقاومت: ایستادگی
استحکام: استواری و محکمی
بحران: آشفتگی و وضعیت دشوار
رایج: معمول، متداول
تحفه: هدیه، ارمغان
برخورد: رویارویی
شائبه: شک، گمان و آلودگی
بی‌شائبه: خالص، پاک و بدون آلودگی و شک
مشیّت: خواست و اراده
مشیّت الهی: خواست و ارادۀ خداوند
گذرا: ناپایدار و زودگذر
پیشامد: حادثه و اتفاق
ناگوار: ناخوشایند و تلخ
بینگارد: تصور کند، فرض کند؛ بن ماضی: «انگاشت»، بن مضارع: «انگار»

قلمرو ادبی:
«تحفۀ برخورد فرهنگ شرق با غرب»: بحران‌های عصبی به «تحفه» تشبیه شده‌اند.
شرق / غرب: تضاد
دل بستن: کنایه از علاقه‌مند و وابسته شدن
یک روی زندگی / روی دیگر زندگی: زندگی به چیزی دارای دو رو تشبیه شده است.
پناه بردن: در اینجا بیانگر روی آوردن به ایمان و جنبه‌های امیدوارکنندۀ زندگی است.

⭐ مفهوم: ایمان و توکل سبب می‌شود انسان در برابر سختی‌های زندگی مقاوم باشد و مشکلات و حوادث ناگوار را پایان همۀ امیدهای خود نداند.

بنابراین خاله‌ام با همه تمکّنی که داشت، به زندگی درویشانه‌ای قناعت کرده بود، نه از بُخل بلکه از آن جهت که به بیشتر از آن احتیاج نداشت. در خانۀ مشترکی که خانوادۀ دیگری هم در آن زندگی می‌کردند، یک اتاق داشت. خانۀ کهن‌سالی بود و بر سر هم نکبت‌بار، عاری از هرگونه امکان آسایش. در همان یک اتاق زندگی خود را متمرکز کرده بود.

✓ معنی روان: با اینکه خاله‌ام از نظر مالی ثروتمند بود، به زندگی ساده و فقیرانه‌ای قناعت می‌کرد. این ساده‌زیستی از خساست او نبود؛ بلکه بیش از آنچه داشت، به چیزی احتیاج احساس نمی‌کرد. او در خانه‌ای قدیمی که خانوادۀ دیگری نیز در آن زندگی می‌کرد، تنها یک اتاق داشت. آن خانه بسیار قدیمی، نامناسب و تقریباً بدون امکانات آسایش بود و خاله‌ام تمام زندگی خود را در همان یک اتاق می‌گذراند.

معنی واژه‌ها:
تمکّن: توانگری و ثروتمندی
درویشانه: ساده و فقیرانه
قناعت: بسنده کردن به مقدار کم
بُخل: خساست
کهن‌سال: قدیمی؛ در اینجا صفت خانه
بر سر هم: در مجموع، روی‌هم‌رفته
نکبت‌بار: بسیار نامناسب، ناخوشایند و آکنده از سختی
عاری: خالی و بی‌بهره
آسایش: راحتی
متمرکز: گردآمده و محدودشده در یک محل

نکتۀ مهم: تمکّن / زندگی درویشانه: از نظر معنایی در تقابل قرار گرفته‌اند؛ خاله توانایی مالی داشت، اما آگاهانه ساده زندگی می‌کرد.

برای این خاله، من به منزلۀ فرزند بودم. گاه به گاه به دیدارش می‌رفتم و کنار پنجره می‌نشستیم و او برای من قصّه می‌گفت. برخلاف مادرم که خشک و کم‌سخن بود و از دایرۀ مسائل روزمرّه و مذهبیات خارج نمی‌شد، وی از مباحث مختلف حرف می‌زد؛ از تاریخ، حدیث، گذشته‌ها و همچنین شعر؛ حتّی وقتی از آخرت و عوارض مرگ سخن می‌گفت، گفتارش با مقداری ظرافت و نَقل و داستان همراه بود.

✓ معنی روان: خاله‌ام مرا مانند فرزند خودش می‌دانست. گاهی به دیدنش می‌رفتم و کنار پنجره می‌نشستیم و او برایم داستان تعریف می‌کرد. مادرم جدی و کم‌حرف بود و معمولاً فقط دربارۀ امور روزمره و مسائل دینی صحبت می‌کرد؛ اما خاله‌ام از موضوعات گوناگونی مانند تاریخ، حدیث، اتفاق‌های گذشته و شعر سخن می‌گفت. حتی وقتی موضوع صحبتش جهان آخرت و پیامدهای مرگ بود، آن را با لطافت و همراه با حکایت و داستان بیان می‌کرد.

معنی واژه‌ها:
به منزلۀ: به جای، همانند
گاه به گاه: گاهی
خشک: در اینجا جدی و کم‌انعطاف
کم‌سخن: کم‌حرف
دایره: در اینجا محدوده
روزمرّه: مربوط به امور عادی هر روز
مذهبیات: امور و مسائل دینی
مباحث: جمع مبحث؛ موضوعات مورد بحث
حدیث: سخن و روایت؛ به‌ویژه سخنان نقل‌شده از پیامبر(ص) و پیشوایان دینی
آخرت: جهان پس از مرگ
عوارض: جمع عارضه؛ پیامدها و نتایج
ظرافت: لطافت و نکته‌سنجی
نَقل: حکایت و روایت

قلمرو ادبی و زبانی:
«برخلاف مادرم…»: نویسنده با مقایسۀ مادر و خاله، تفاوت شخصیت آن دو را نشان می‌دهد.
تاریخ، حدیث، گذشته‌ها، شعر: مراعات نظیر از نظر موضوعات فرهنگی و ادبی

برای من قصّه‌های شیرینی می‌گفت که او و مادرم، هر دو، آنها را از مادربزرگشان به یاد داشتند. از این مادربزرگ (مادر پدر) زیاد حرف می‌زدند که عمر درازی کرده و سخنان جذّابی گفته بود. به او می‌گفتند مادرجون. ورد زبانشان بود مادرجون این طور. مادرجون آن طور گفت.

✓ معنی روان: خاله‌ام داستان‌های دلنشینی برای من تعریف می‌کرد که خودش و مادرم آنها را از مادربزرگشان شنیده و به خاطر سپرده بودند. آنها بسیار از مادربزرگ خود که عمر طولانی داشت و سخنان جالب و شنیدنی می‌گفت، یاد می‌کردند. او را «مادرجون» صدا می‌زدند و پیوسته می‌گفتند: مادرجون چنین گفت یا مادرجون چنان گفت.

معنی واژه‌ها:
شیرین: در اینجا دلنشین و جذاب
جذّاب: گیرا و جالب
ورد: سخن یا ذکری که پیوسته تکرار شود
ورد زبان: سخنی که مرتب بر زبان آورده شود

قلمرو ادبی:
قصّه‌های شیرین: حس‌آمیزی؛ ویژگی مربوط به چشایی برای قصه به کار رفته است.
ورد زبان بودن: کنایه از بسیار تکرار کردن و پیوسته بر زبان آوردن

نخستین بار از زبان خاله و گاهی هم مادرم بود که بعضی از قصّه‌های بسیار اصیل ایرانی را شنیدم و به عالم افسانه‌ها ـ که آن همه پررنگ و نگار و آن همه پرّان و نرم است ـ راه پیدا کردم.

✓ معنی روان: برای نخستین بار از خاله‌ام و گاهی از مادرم، داستان‌های اصیل و کهن ایرانی را شنیدم و از این راه با جهان زیبا، خیال‌انگیز، رنگارنگ و لطیف افسانه‌ها آشنا شدم.

معنی واژه‌ها:
اصیل: دارای ریشه و پیشینۀ معتبر
عالم: جهان
افسانه: داستان خیال‌انگیز
پررنگ و نگار: رنگارنگ، زیبا و پرنقش‌ونگار
پرّان: پروازکننده؛ در اینجا خیال‌انگیز و سبک
نرم: در اینجا لطیف و دلنشین

قلمرو ادبی:
عالم افسانه‌ها: اضافه استعاری
راه پیدا کردن به عالم افسانه‌ها: کنایه از آشنا شدن با افسانه‌ها
«پررنگ و نگار، پرّان و نرم»: تصویرسازی خیال‌انگیز و آمیختگی دریافت‌های حسی در توصیف عالم افسانه‌ها

⭐ مفهوم: قصه‌های خاله و مادر، یکی از نخستین عوامل پرورش تخیل و ذوق ادبی نویسنده در دوران کودکی بوده‌اند.

علاوه بر آن، خاله‌ام با ذوق لطیفی که داشت، مرا نخستین بار از طریق سعدی با شعر شاهکار آشنا نمود. او سواد چندانی نداشت؛ حتّی مانند چند زن دیگر در ده، خواندن را می‌دانست و نوشتن را نمی‌دانست، ولی درجۀ فهم ادبی‌اش خیلی بیشتر از این حد بود.

✓ معنی روان: گذشته از قصه‌هایی که خاله‌ام برایم تعریف می‌کرد، او ذوق و استعداد ادبی خوبی داشت و نخستین کسی بود که مرا از راه آثار سعدی با شعرهای بزرگ و ارزشمند آشنا کرد. خاله تحصیلات زیادی نداشت و مانند بعضی زنان روستا تنها می‌توانست بخواند و توانایی نوشتن نداشت؛ بااین‌حال، درک و فهم ادبی او بسیار بیشتر از میزان سواد ظاهری‌اش بود.

معنی واژه‌ها:
ذوق: استعداد و توانایی درک زیبایی و هنر
لطیف: ظریف و حساس
شاهکار: اثر بسیار برجسته و ارزشمند
درجه: میزان و مرتبه
فهم ادبی: توانایی درک و دریافت آثار ادبی

قلمرو ادبی و زبانی:
«مانند چند زن دیگر در ده»: تشبیه
خواندن / نوشتن: مراعات نظیر
نکتۀ مفهومی: نویسنده میان «سواد رسمی» و «فهم و ذوق ادبی» تفاوت قائل می‌شود؛ خاله سواد چندانی نداشت، اما از درک ادبی بالایی برخوردار بود.

او نیز مانند دایی‌ام موجود «یک کتابی» بود؛ یعنی، علاوه بر قرآن و مفاتیح‌الجنان، فقط کلیّات سعدی را داشت. این سعدی همدم و شوهر و غم‌گسار او بود.

✓ معنی روان: خاله‌ام نیز مانند دایی‌ام از کسانی بود که تنها یک کتاب ادبی را به طور جدی می‌خواند. او به جز قرآن و مفاتیح‌الجنان، فقط کلیات سعدی را داشت. آثار سعدی چنان با زندگی او آمیخته شده بود که مانند یک دوست، همراه و غمخوار، تنهایی او را پر می‌کرد.

معنی واژه‌ها:
مفاتیح: جمع مفتاح؛ کلیدها
جِنان: جمع جنّت؛ بهشت‌ها
مفاتیح‌الجنان: نام کتابی مشهور شامل دعاها و زیارت‌ها
کلیّات: مجموعۀ آثار یک شاعر یا نویسنده
همدم: مونس و همراه
غم‌گسار: غمخوار، کسی که از اندوه دیگری می‌کاهد

قلمرو ادبی:
«مانند دایی‌ام»: تشبیه
موجود یک‌کتابی: کنایه از کسی که تنها با یک کتاب انس و سروکار فراوان دارد.
این سعدی: مجاز از کتاب و آثار سعدی
همدم و شوهر و غم‌گسار: آثار سعدی به انسانی همراه و همدل تشبیه شده‌اند؛ تشخیص نیز در آن دیده می‌شود.
همدم / غم‌گسار: تناسب

⭐ مفهوم: کلیات سعدی برای خالۀ نویسنده صرفاً یک کتاب نبود؛ بلکه مونس تنهایی و یکی از مهم‌ترین همراهان زندگی او به شمار می‌رفت.

من و او اگر زمستان بود، زیر کرسی و اگر فصول ملایم بود، همان‌گونه روی قالیچه می‌نشستیم؛ به رختخوابی که پشت سرمان جمع شده بود و حکم پشتی داشت، تکیه می‌دادیم و سعدی می‌خواندیم؛ گلستان، بوستان، گاهی قصاید. هنوز فهم من برای دریافت لطایف غزل کافی نبود و خاله‌ام نیز که طرف‌دار شعرهای اندرزی و تمثیلی بود، به آن علاقۀ چندانی نشان نمی‌داد.

✓ معنی روان: من و خاله‌ام در زمستان زیر کرسی می‌نشستیم و در فصل‌هایی که هوا معتدل بود، روی قالیچه می‌نشستیم. به رختخواب‌های جمع‌شده‌ای که مانند پشتی پشت سرمان قرار داشت، تکیه می‌دادیم و آثار سعدی، از جمله گلستان، بوستان و گاهی قصیده‌های او را می‌خواندیم. در آن زمان هنوز سن و درک من برای فهم نکته‌های ظریف و عمیق غزل‌های سعدی کافی نبود. خاله‌ام نیز بیشتر شعرهای پندآموز و تمثیلی را دوست داشت و علاقۀ زیادی به غزل نشان نمی‌داد.

معنی واژه‌ها:
فصول: جمع فصل؛ فصل‌های سال
ملایم: معتدل و خوشایند
حکم پشتی داشت: مانند پشتی مورد استفاده قرار می‌گرفت
قصاید: جمع قصیده؛ قصیده‌ها
دریافت: فهم و درک
لطایف: جمع لطیفه؛ نکته‌های ظریف، دقیق و دلنشین
اندرزی: پندآموز
تمثیلی: دارای مَثَل، حکایت یا نمونه برای بیان و روشن کردن یک مفهوم
طرف‌دار: علاقه‌مند و دوستدار

قلمرو ادبی و زبانی:
گلستان / بوستان / قصاید: مراعات نظیر و از آثار و قالب‌های مرتبط با سعدی
رختخواب حکم پشتی داشت: یعنی رختخواب جمع‌شده به جای پشتی استفاده می‌شد.
لطایف غزل: نکته‌ها و ظرافت‌های معنایی و هنری غزل
شعر اندرزی: شعری که هدف آن پند، آموزش و بیان نکات اخلاقی است.
شعر تمثیلی: شعری که برای روشن ساختن مفهوم، از مثال، حکایت، داستان یا تصویر مشابه بهره می‌گیرد.

⭐ نکتۀ مهم این بخش:
آشنایی نویسنده با ادبیات جدی فارسی از همین سعدی‌خوانی‌های دوران کودکی در کنار خاله‌اش آغاز شد. در این مرحله، او بیشتر با گلستان، بوستان و قصاید سعدی آشنا بود و هنوز توانایی لازم برای درک ظرافت‌های غزل را نداشت.

سعدی که انعطاف جادوگرانه‌ای دارد، آن‌قدر خود را خم می‌کرد که به حدّ فهم ناچیز کودکانۀ من برسد. این شیخ همیشه شاب، پیرترین و جوان‌ترین شاعر زبان فارسی، معلّم اوّل که هم هیبت یک آموزگار را دارد و هم مهر یک پرستار، چشم عقاب و لطافت کبوتر، هیچ حفره‌ای از حفره‌های زندگی ایرانی نیست که از جانب او شناخته نباشد.

✓ معنی روان: سعدی چنان قدرت و انعطاف شگفت‌انگیزی در سخن گفتن دارد که نوشته‌هایش حتی برای کودکی با درک و تجربۀ اندک نیز قابل فهم است. او شاعری کهن است، اما سخنانش همچنان تازه و جوان باقی مانده‌اند. سعدی مانند نخستین آموزگار انسان، هم شکوه و جدیت یک معلم را دارد و هم مهربانی و محبت یک پرستار را. او از یک سو مانند عقاب تیزبین و دقیق است و از سوی دیگر، لطافت و نرمی کبوتر را دارد. تقریباً هیچ گوشه‌ای از زندگی مردم ایران نیست که سعدی آن را نشناخته و در آثار خود بازتاب نداده باشد.

معنی واژه‌ها:
انعطاف: نرمش و توانایی سازگار شدن
جادوگرانه: شگفت‌انگیز و سحرآمیز
حدّ: اندازه و میزان
ناچیز: اندک
شیخ: پیر، مرد سالخورده؛ عنوان احترام برای بزرگان
شاب: جوان، بُرنا
هیبت: شکوه و ابهت
مِهر: محبت و دوستی
حفره: سوراخ؛ در اینجا گوشه و بخش
از جانب او: از سوی او

قلمرو ادبی:
«آن‌قدر خود را خم می‌کرد که به حدّ فهم ناچیز کودکانۀ من برسد»: کنایه از سادگی و قابل فهم بودن سخن سعدی برای همگان
شیخ همیشه شاب: متناقض‌نما (پارادوکس)؛ سعدی از نظر زمانی کهن اما از نظر سخن همیشه تازه و جوان است.
پیرترین و جوان‌ترین شاعر: متناقض‌نما
هیبت آموزگار / مهر پرستار: تقابل معنایی و تصویرسازی از دو جنبۀ شخصیت و سخن سعدی
چشم عقاب: کنایه از تیزبینی، دقت و نکته‌سنجی سعدی
لطافت کبوتر: کنایه از نرمی، لطافت و دلنشینی سخن سعدی
عقاب / کبوتر: تناسب
شیخ / شاب، پیر / جوان: تضاد
حفره‌های زندگی: اضافه استعاری

⭐ مفهوم: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سعدی، سادگی در عین عمق است. آثار او هم برای افراد کم‌سن و کم‌تجربه قابل فهم است و هم برای افراد فرهیخته نکته‌های عمیق دارد.

به هر حال، این همدم کودک و دستگیر پیر، از هفتصد سال پیش به این سو، مانند هوا در فضای فکری فارسی‌زبان‌ها جریان داشته است.

✓ معنی روان: در هر صورت، سعدی که هم همراه و مونس کودکان و هم یاری‌دهندۀ پیران است، حدود هفتصد سال است که آثار و اندیشه‌هایش مانند هوا در زندگی و فضای فکری فارسی‌زبانان حضور دارد و بر فرهنگ آنان اثر گذاشته است.

معنی واژه‌ها:
همدم: مونس و همراه
دستگیر: یاری‌دهنده و کمک‌کننده
به این سو: از آن زمان تاکنون
فضای فکری: محیط اندیشه و فرهنگ

قلمرو ادبی:
دستگیر: کنایه از یاری‌کننده
کودک / پیر: تضاد
«مانند هوا»: تشبیه؛ حضور و نفوذ آثار سعدی به هوا تشبیه شده است.
جریان داشتن سعدی در فضای فکری: استعاره و کنایه از نفوذ گسترده و ماندگار اندیشه‌های سعدی در فرهنگ فارسی

⭐ مفهوم: آثار سعدی محدود به یک دوره یا گروه خاص نیست و قرن‌هاست که در فرهنگ و اندیشۀ فارسی‌زبانان حضور دارد.

من در آن اتاق کوچک و تاریک با او آشنا شدم؛ نظیر همان حجره‌هایی که خود سعدی در آنها نشسته و شعرهایش را گفته بود. خاله‌ام می‌خواند و در حدّ ادراک خود معنی می‌کرد، قصّه‌ها را ساده می‌نمود.

✓ معنی روان: من در همان اتاق کوچک و تاریک خاله‌ام با سعدی و آثار او آشنا شدم؛ اتاقی که شبیه حجره‌هایی بود که شاید خود سعدی در آنها می‌نشست و شعر می‌سرود. خاله‌ام آثار سعدی را می‌خواند و به اندازه‌ای که خودش می‌فهمید، آنها را برای من معنی می‌کرد و داستان‌ها را به زبان ساده توضیح می‌داد.

معنی واژه‌ها:
نظیر: مانند، شبیه
حجره: اتاق کوچک
ادراک: فهم و دریافت
می‌نمود: بیان و توضیح می‌کرد

قلمرو ادبی:
«نظیر همان حجره‌ها»: تشبیه اتاق خاله به حجره‌هایی که سعدی در آنها زندگی و شعر می‌سروده است.
سعدی: مجاز از آثار و نوشته‌های سعدی

این تنها، خصوصیّت سعدی است که سخنش به سخن همه شبیه باشد و به هیچ‌کس شبیه نباشد. در زبان فارسی، احدی نتوانسته است مانند او حرف بزند و در عین حال، نظیر حرف زدن او را هر روز در هر کوچه و بازار می‌شنویم.

✓ معنی روان: ویژگی منحصربه‌فرد سعدی این است که زبان او بسیار طبیعی و شبیه سخن عادی مردم به نظر می‌رسد، اما در حقیقت هیچ‌کس نمی‌تواند مانند او سخن بگوید و اثری هم‌سطح آثار او پدید آورد. سخن سعدی ظاهراً ساده و معمولی است، ولی تقلید از آن بسیار دشوار است.

معنی واژه‌ها:
خصوصیّت: ویژگی
احدی: کسی، هیچ‌کس
نظیر: مانند و شبیه
در عین حال: با وجود این، هم‌زمان

قلمرو ادبی:
«سخنش به سخن همه شبیه باشد و به هیچ‌کس شبیه نباشد»: متناقض‌نما و اشاره به ویژگی «سهل و ممتنع» سخن سعدی
«احدی نتوانسته است مانند او حرف بزند … نظیر حرف زدن او را هر روز … می‌شنویم»: متناقض‌نما
کوچه و بازار: مراعات نظیر و مجازاً محیط زندگی عمومی مردم

⭐ نکتۀ امتحانی ـ سهل و ممتنع:
سهل و ممتنع یعنی سخنی که در ظاهر ساده و آسان به نظر می‌رسد، اما تقلید و آفریدن سخنی همانند آن بسیار دشوار است. نثر و شعر سعدی از مشهورترین نمونه‌های سهل و ممتنع در ادبیات فارسی است.

آن کلیّات سعدی که خاله‌ام داشت، شامل تصویرهایی هم بود؛ چاپ سنگی با تصویرهای ناشیانه ولی گویا و زنده، و من چون این حکایت‌ها را می‌شنیدم و می‌خواندم و عکس‌ها را می‌دیدم، لبریز می‌شدم. سراچۀ ذهنم آماس می‌کرد. بیشتر بر فوران تخیّل راه می‌رفتم تا بر روی دو پا.

✓ معنی روان: نسخۀ کلیات سعدی خاله‌ام دارای تصویرهایی بود که با روش چاپ سنگی تهیه شده بودند. این تصویرها هرچند از نظر هنری ساده و ابتدایی بودند، مفهوم را به‌خوبی منتقل می‌کردند و زنده و تأثیرگذار به نظر می‌رسیدند. هنگامی که حکایت‌های سعدی را می‌شنیدم و می‌خواندم و تصاویر آنها را می‌دیدم، ذهنم سرشار از اندیشه و خیال می‌شد. تخیلم چنان گسترش پیدا می‌کرد که گویی به جای راه رفتن روی پاهایم، بر امواج خیال حرکت می‌کردم.

معنی واژه‌ها:
چاپ سنگی: شیوه‌ای قدیمی برای چاپ کتاب و تصویر
ناشیانه: غیرحرفه‌ای و تازه‌کارانه
گویا: روشن و بیانگر
لبریز: کاملاً پُر
سراچه: خانۀ کوچک
آماس: ورم و تورّم
آماس کردن: متورم شدن؛ در اینجا گسترش و افزایش یافتن
فوران: جوشیدن و با شدت بیرون زدن
تخیّل: نیروی خیال‌پردازی

قلمرو ادبی:
گویا و زنده بودن تصویرها: تشخیص
سراچۀ ذهن: اضافه تشبیهی؛ ذهن به خانه‌ای کوچک تشبیه شده است.
سراچۀ ذهنم آماس می‌کرد: کنایه از گسترش ذهن و افزایش آموخته‌ها و خیال‌ها
فوران تخیّل: اضافه استعاری
«بر فوران تخیل راه می‌رفتم تا بر روی دو پا»: اغراق و کنایه از شدت خیال‌پردازی و هیجان ذهنی نویسنده

پس از خواندن سعدی، وقتی از خانۀ خاله‌ام به خانۀ خودمان بازمی‌گشتم، قوز می‌کردم و از فرط هیجان لکّه می‌دویدم. کسانی که توی کوچه مرا این‌گونه می‌دیدند، شاید کمی خُل می‌پنداشتند.

✓ معنی روان: بعد از خواندن آثار سعدی، هنگامی که از خانۀ خاله‌ام به خانه برمی‌گشتم، آن‌قدر هیجان‌زده و غرق در خیال بودم که حالت عادی راه رفتنم را از دست می‌دادم؛ بدنم را خم می‌کردم و گاهی آهسته و نامتعادل می‌دویدم. افرادی که مرا در کوچه با این حالت می‌دیدند، شاید تصور می‌کردند کمی دیوانه‌ام.

معنی واژه‌ها:
قوز کردن: پشت را خم کردن
فرط: شدت و بسیاری
هیجان: شور و احساس شدید
لکّه دویدن: آهسته و نامتعادل دویدن
خُل: دیوانه و کم‌عقل
می‌پنداشتند: تصور می‌کردند

قلمرو ادبی:
قوز کردن و لکّه دویدن: در متن نشان‌دهندۀ شدت هیجان و از خود بی‌خود شدن نویسنده در عالم خیال است.
خانۀ خاله / خانۀ خودمان: تکرار واژۀ «خانه» و تناسب معنایی

خاله‌ام نیز خوش‌وقت بود که من نسبت به کلام سعدی علاقه نشان می‌دادم؛ بنابراین با حوصله مرا همراهی می‌کرد. هر دو چنان بودیم که گویی در پالیز سعدی می‌چریدیم؛ از بوته‌ای به بوته‌ای و از شاخی به شاخی.

✓ معنی روان: خاله‌ام از اینکه من به سخنان سعدی علاقه‌مند شده بودم، خوشحال بود و با صبر و حوصله در خواندن آثار او همراهی‌ام می‌کرد. ما چنان از بخش‌های مختلف آثار سعدی لذت می‌بردیم که گویی در باغی سرسبز گردش و چرا می‌کنیم و از یک بوته به بوتۀ دیگر و از شاخه‌ای به شاخۀ دیگر می‌رویم.

معنی واژه‌ها:
خوش‌وقت: خوشحال و خرسند
کلام: سخن
حوصله: صبر و شکیبایی
پالیز: باغ، کشتزار، جالیز
چریدن: چرا کردن؛ بن ماضی: «چرید»، بن مضارع: «چر»

قلمرو ادبی:
سعدی: مجاز از آثار سعدی
پالیز سعدی: استعاره از آثار گسترده و پربار سعدی
بوته: استعاره از حکایت‌ها و شعرهای مختلف سعدی
شاخ: استعاره از جمله‌ها، بیت‌ها و بخش‌های گوناگون آثار سعدی
بوته‌ای به بوته‌ای / شاخی به شاخی: تکرار
پالیز، بوته، شاخ، چریدن: مراعات نظیر

⭐ مفهوم «پالیز سعدی»: نویسنده آثار سعدی را به باغی سرسبز و پربار تشبیه کرده است که خواننده می‌تواند آزادانه در بخش‌های مختلف آن گردش کند و از زیبایی‌ها و آموزه‌های آن بهره ببرد.

معنی کلماتی را که نمی‌فهمیدیم، از آنها می‌گذشتیم. نه کتاب لغتی داشتیم و نه کسی بود که از او بتوانیم بپرسیم. خوشبختانه دامنۀ کلام و معنی به قدر کافی وسعت داشت که ندانستن مقداری لغت، مانع از برخورداری ما نگردد. اگر یک بیت را نمی‌فهمیدیم، از بیت دیگر مفهومش را درمی‌یافتیم؛ آزادترین گشت‌وگذار بود.

✓ معنی روان: اگر معنی بعضی واژه‌ها را نمی‌دانستیم، از آنها عبور می‌کردیم؛ زیرا نه فرهنگ لغتی در اختیار داشتیم و نه کسی بود که معنی آنها را از او بپرسیم. خوشبختانه آثار سعدی آن‌قدر گسترده و پرمعنا بود که ندانستن معنی چند واژه مانع لذت بردن و بهره‌مند شدن ما نمی‌شد. اگر معنی یک بیت را درک نمی‌کردیم، گاهی از بیت‌های دیگر به مفهوم آن پی می‌بردیم. به این ترتیب، آزادانه در آثار سعدی گردش می‌کردیم.

معنی واژه‌ها:
دامنه: گستره و وسعت
کلام: سخن
وسعت: گستردگی
مانع: بازدارنده
برخورداری: بهره‌مندی
درمی‌یافتیم: متوجه می‌شدیم، می‌فهمیدیم
گشت‌وگذار: گردش

قلمرو ادبی:
دامنۀ کلام و معنی: اضافه استعاری
گشت‌وگذار: ادامۀ تصویر استعاری «پالیز سعدی» و کنایه از خواندن آزادانۀ بخش‌های مختلف آثار سعدی
لغت، کلام، معنی، کلمات، بیت: مراعات نظیر

از همان‌جا بود که خواندن گلستان مرا به سوی تقلید از سبک مسجّع سوق داد که بعد، وقتی در دبستان انشا می‌نوشتم، آن را به کار می‌بردم.

✓ معنی روان: همان خواندن‌های دوران کودکی سبب شد که تحت تأثیر نثر آهنگین و مسجّع گلستان سعدی قرار بگیرم و از شیوۀ نگارش آن تقلید کنم. بعدها نیز هنگامی که در دبستان انشا می‌نوشتم، از همین سبک استفاده می‌کردم.

معنی واژه‌ها:
تقلید: پیروی کردن از شیوۀ دیگری
سبک: شیوۀ بیان و نگارش
مسجّع: آهنگین و دارای سجع
سوق داد: هدایت کرد، کشاند
انشا: نوشته و نوشتار

⭐ نکتۀ مهم: یکی از نخستین تأثیرهای مستقیم سعدی بر نویسندگی اسلامی ندوشن، گرایش او به نثر مسجّع بر اثر خواندن گلستان بوده است.

از لحاظ آشنایی با ادبیات، سعدی برای من به منزلۀ شیر آغوز بود برای طفل که پایۀ عضله و استخوان‌بندی او را می‌نهد. ذوق ادبی من از همان آغاز با آشنایی با این آثار، پرتوقّع شد و خود را بر سکّوی بلندی قرار داد.

✓ معنی روان: در مسیر آشنایی من با ادبیات، آثار سعدی همان نقشی را داشتند که شیر آغوز برای رشد یک نوزاد دارد؛ یعنی بنیان و اساس ذوق ادبی مرا شکل دادند و آن را تقویت کردند. چون از همان ابتدای زندگی ادبی‌ام با آثار ارزشمند سعدی آشنا شده بودم، سطح انتظار و معیار ادبی من بالا رفت و دیگر هر اثر ساده و کم‌ارزشی مرا راضی نمی‌کرد.

معنی واژه‌ها:
از لحاظ: از نظر
به منزلۀ: همانند، در حکم
آغوز: نخستین شیر مادر پس از زایمان که بسیار مقوی است
طفل: کودک
عضله: ماهیچه
استخوان‌بندی: مجموع استخوان‌های بدن؛ ساختار اصلی بدن
ذوق ادبی: توانایی شناخت و درک زیبایی‌های ادبی
پرتوقّع: دارای انتظار و معیار بالا
سکّو: جای بلند و برآمده

قلمرو ادبی:
«سعدی برای من به منزلۀ شیر آغوز بود برای طفل»: تشبیه؛ آثار سعدی به شیر آغوز تشبیه شده‌اند.
سعدی: مجاز از آثار سعدی
پایۀ عضله و استخوان‌بندی: کنایه از ایجاد بنیان و اساس رشد
ذوق ادبی پرتوقّع شد: تشخیص و استعاره
«خود را بر سکّوی بلندی قرار داد»: کنایه از بالا رفتن سطح انتظار و معیار ادبی نویسنده
شیر، طفل، عضله، استخوان‌بندی: مراعات نظیر

⭐ مفهوم: آشنایی با آثار برجستۀ سعدی از همان کودکی، پایۀ ذوق ادبی نویسنده را محکم کرد و معیار او را برای تشخیص آثار ادبی ارزشمند بالا برد.

از آنجا که مربّی کارآزموده‌ای نداشتم، در همین کورمال کورمال ادبی آغاز به راه رفتن کردم. بعدها اگر به خود جرئت دادم که چیزهایی بنویسم، از همین آموختن سرِخود و ره‌نوردی تنهاوش بود که:

✓ معنی روان: چون آموزگار و راهنمای باتجربه‌ای نداشتم، مسیر آشنایی با ادبیات را خودم و با آزمون و خطا و احتیاط آغاز کردم. اگر بعدها جرئت پیدا کردم که خودم نیز دست به نوشتن بزنم، نتیجۀ همین یادگیری مستقل و پیمودن تنهانۀ راه ادبیات بود.

معنی واژه‌ها:
مربّی: آموزگار و پرورش‌دهنده
کارآزموده: باتجربه و ماهر
کورمال کورمال: آهسته، با احتیاط و بدون آگاهی کامل از مسیر
جرئت: جسارت و شهامت
سرِخود: بدون راهنما و به ابتکار خود
ره‌نورد: مسافر، پیمایندۀ راه
تنهاوش: تنها و به تنهایی

قلمرو ادبی:
کارآزموده: کنایه از باتجربه و ماهر
کورمال کورمال ادبی: استعاره و کنایه از حرکت تدریجی و بدون راهنمای متخصص در مسیر ادبیات
راه رفتن: استعاره از آغاز فعالیت و پیشرفت در مسیر ادبی
ره‌نوردی: مسیر فراگیری و فعالیت ادبی به سفر تشبیه شده است.

به حرص ار شربتی خوردم مگیر از من که بد کردم
بیابان بود و تابستان و آب سرد و استسقا

✓ معنی بیت: اگر با حرص و اشتیاق فراوان شربتی نوشیدم، مرا سرزنش نکن و نگو کار بدی کرده‌ام؛ زیرا شرایط به گونه‌ای بود که نمی‌توانستم در برابر آن مقاومت کنم: در بیابان بودم، هوا گرمِ تابستانی بود، آب سرد و گوارا در مقابلم قرار داشت و خودم نیز دچار تشنگی شدید بودم.

مفهوم در ارتباط با درس: نویسنده می‌گوید اگر با شور و اشتیاق فراوان به سوی ادبیات و نوشتن رفته‌ام، مرا سرزنش نکنید؛ زیرا از کودکی در شرایطی قرار گرفتم که آثار ارزشمند سعدی ذوق و اشتیاق ادبی مرا برانگیختند و طبیعی بود که به ادبیات روی بیاورم.

معنی واژه‌ها:
حرص: طمع و میل شدید
اَر: اگر
شربت: نوشیدنی
مگیر از من: بر من عیب مگیر، مرا سرزنش نکن
بیابان: صحرا
استسقا: بیماری‌ای که شخص مبتلا به آن بسیار تشنه می‌شود و میل فراوان به نوشیدن آب دارد

قلمرو ادبی:
شربت، آب سرد، استسقا: مراعات نظیر
بیابان، تابستان: تناسب
بد / بود: جناس ناقص افزایشی
خوردن شربت: در مفهوم کلی درس، کنایه از بهره بردن از ادبیات و روی آوردن به نوشتن
مصراع دوم: بیانگر ناگزیری و فراهم بودن همۀ عوامل برای انجام کار است.

⭐ ارتباط بیت با متن درس:
همان‌گونه که فردی تشنه در گرمای تابستان و بیابان نمی‌تواند در برابر آب سرد مقاومت کند، نویسنده نیز با وجود آشنایی زودهنگام با آثار بزرگی چون سعدی، نمی‌توانسته نسبت به ادبیات بی‌اعتنا بماند. این بیت در حقیقت توجیهی ادبی برای علاقۀ شدید نویسنده به خواندن و نوشتن است.

آرایه‌ها و نکات مهم درس نهم در یک نگاه

شیخ همیشه شاب: متناقض‌نما
پیرترین و جوان‌ترین شاعر: متناقض‌نما
چشم عقاب: کنایه از تیزبینی
لطافت کبوتر: کنایه از نرمی و لطافت
همدم کودک و دستگیر پیر: تضاد «کودک / پیر» و کنایۀ «دستگیر» از یاری‌کننده
مانند هوا: تشبیه
سهل و ممتنع: سخنی که ظاهراً ساده ولی تقلید از آن دشوار است.
سراچۀ ذهن: اضافه تشبیهی
فوران تخیّل: اضافه استعاری
پالیز سعدی: استعاره از آثار سعدی
بوته و شاخ: استعاره از بخش‌های مختلف آثار سعدی
سعدی مانند شیر آغوز: تشبیه
ذوق ادبی پرتوقّع شد: تشخیص
کورمال کورمال ادبی: کنایه از حرکت بدون راهنمای متخصص و با آزمون و خطا

معنی کلمات درس نهم ذوق لطیف فارسی یازدهم

در این بخش، معنی واژه‌های مهم درس نهم «ذوق لطیف» فارسی یازدهم را به صورت یکجا می‌خوانید. این واژه‌ها از متن اصلی درس استخراج شده‌اند تا برای مرور شب امتحان و پاسخ به پرسش‌های واژگانی کاربردی باشند.

شیرخوارگی: دوران نوزادی و شیر خوردن کودک
متمکّن: ثروتمند و دارای توانایی مالی
تمکّن: توانگری و ثروتمندی
ناشاد: غمگین و اندوهگین
سرگردان: بلاتکلیف و آشفته
بی‌فرزندی: نداشتن فرزند
ریشه دواندن: ماندگار شدن و در جایی اقامت کردن
توکّل: اعتماد و تکیه بر خداوند
مقاومت: ایستادگی
استحکام: استواری و محکمی
بحران: آشفتگی و وضع دشوار
رایج: معمول و متداول
تحفه: هدیه و ارمغان
شائبه: شک، گمان یا آلودگی
بی‌شائبه: خالص و بدون آلودگی و نقص
مشیّت: خواست و اراده
مشیّت الهی: خواست خداوند
گذرا: ناپایدار و زودگذر
پیشامد: حادثه و اتفاق
ناگوار: ناخوشایند و تلخ
بینگارد: تصور کند و بپندارد
دل بستن: وابسته و علاقه‌مند شدن
درویشانه: ساده و فقیرانه
قناعت: بسنده کردن به مقدار کم
بُخل: خساست
کهن‌سال: قدیمی و سالخورده
بر سر هم: در مجموع
نکبت‌بار: ناخوشایند و آکنده از سختی و بدبختی
عاری: خالی و بی‌بهره
آسایش: راحتی
متمرکز: گردآمده و محدودشده در یک محل
به منزلۀ: همانند و در حکم
گاه به گاه: گاهی
خشک: در این متن جدی و کم‌انعطاف
کم‌سخن: کم‌حرف
روزمرّه: مربوط به امور عادی هر روز
مذهبیات: مسائل و امور دینی
مباحث: موضوعات مورد بحث
حدیث: سخن و روایت؛ به‌ویژه روایت دینی
آخرت: جهان پس از مرگ
عوارض: پیامدها و نتایج
ظرافت: لطافت و نکته‌سنجی
نَقل: روایت و حکایت
جذّاب: گیرا و جالب
ورد: سخن یا ذکری که پیوسته تکرار شود
ورد زبان: سخنی که مرتب گفته شود
اصیل: ریشه‌دار و معتبر
عالم: جهان
افسانه: داستان خیال‌انگیز
پررنگ و نگار: زیبا، رنگارنگ و پرنقش
پرّان: پروازکننده؛ در متن خیال‌انگیز و سبک
نرم: لطیف و دلنشین
ذوق: استعداد درک زیبایی و هنر
لطیف: ظریف و حساس
شاهکار: اثر بسیار برجسته و ارزشمند
فهم ادبی: توانایی درک آثار ادبی
مفاتیح: جمع مفتاح؛ کلیدها
جِنان: جمع جنّت؛ بهشت‌ها
کلیّات: مجموعۀ آثار یک شاعر یا نویسنده
همدم: مونس و همراه
غم‌گسار: غمخوار و یاری‌کننده
فصول: فصل‌های سال
ملایم: معتدل و خوشایند
قصاید: جمع قصیده؛ قصیده‌ها
لطایف: نکته‌های ظریف و دقیق
اندرزی: پندآموز
تمثیلی: دارای مثال، حکایت یا نمونه برای روشن کردن مفهوم
انعطاف: نرمش و توانایی سازگار شدن
جادوگرانه: شگفت‌انگیز و سحرآمیز
حدّ: اندازه و میزان
ناچیز: اندک
شیخ: پیر و بزرگ
شاب: جوان و بُرنا
هیبت: شکوه و ابهت
مِهر: محبت و دوستی
حفره: سوراخ؛ در متن گوشه و بخش
دستگیر: یاری‌دهنده
فضای فکری: محیط اندیشه و فرهنگ
نظیر: مانند و شبیه
حجره: اتاق کوچک
ادراک: فهم و دریافت
می‌نمود: بیان و توضیح می‌کرد
خصوصیّت: ویژگی
احدی: کسی، هیچ‌کس
در عین حال: با وجود این و هم‌زمان
چاپ سنگی: شیوۀ قدیمی چاپ کتاب و تصویر
ناشیانه: غیرحرفه‌ای و تازه‌کارانه
گویا: روشن و بیانگر
لبریز: کاملاً پُر
سراچه: خانۀ کوچک
آماس: ورم و تورم
آماس کردن: متورم شدن؛ در متن گسترش یافتن و پُر شدن
فوران: جوشیدن و با شدت بیرون زدن
تخیّل: نیروی خیال‌پردازی
قوز کردن: خم کردن پشت
فرط: شدت و بسیاری
لکّه دویدن: آهسته و نامتعادل دویدن
خُل: دیوانه و کم‌عقل
می‌پنداشتند: تصور می‌کردند
خوش‌وقت: خوشحال و خرسند
کلام: سخن
حوصله: صبر و شکیبایی
پالیز: باغ، جالیز و کشتزار
چریدن: چرا کردن
دامنه: گستره و وسعت
وسعت: گستردگی
مانع: بازدارنده
برخورداری: بهره‌مندی
گشت‌وگذار: گردش
تقلید: پیروی از شیوۀ دیگری
سبک: شیوۀ بیان و نگارش
مسجّع: آهنگین و دارای سجع
سوق داد: هدایت و متمایل کرد
انشا: نوشته و نوشتار
از لحاظ: از نظر
آغوز: نخستین شیر مادر پس از زایمان که بسیار مقوی است
طفل: کودک
عضله: ماهیچه
استخوان‌بندی: ساختار استخوان‌های بدن
پرتوقّع: دارای انتظار و معیار بالا
سکّو: جای بلند و برآمده
مربّی: آموزگار و پرورش‌دهنده
کارآزموده: باتجربه و ماهر
کورمال کورمال: آهسته و با احتیاط، بدون شناخت کامل راه
جرئت: جسارت
سرِخود: بدون راهنما و به ابتکار خود
ره‌نورد: مسافر و پیمایندۀ راه
تنهاوش: تنها و به تنهایی
حرص: طمع و میل شدید
اَر: اگر
شربت: نوشیدنی
مگیر: عیب مگیر و سرزنش نکن
استسقا: بیماری‌ای که فرد مبتلا به آن تشنگی فراوان دارد

خلاصه درس نهم ذوق لطیف فارسی یازدهم

درس «ذوق لطیف» بخشی از خاطرات کودکی محمدعلی اسلامی ندوشن است. خالۀ نویسنده زنی تنها، ساده‌زیست، مؤمن و دارای ذوق ادبی بود. او با وجود سواد رسمی اندک، کلیات سعدی را می‌خواند و قصه‌ها و شعرهای آن را برای نویسنده توضیح می‌داد.

این سعدی‌خوانی‌ها سبب شد نویسنده از همان کودکی با ادبیات فارسی، تخیل، قصه و نثر آهنگین آشنا شود. تصاویر کلیات سعدی ذهن او را سرشار از خیال می‌کرد و گلستان نیز او را به تقلید از نثر مسجّع سوق داد.

اسلامی ندوشن سعدی را برای رشد ذوق ادبی خود به «شیر آغوز برای طفل» تشبیه می‌کند؛ یعنی آثار سعدی بنیان و پایۀ ذوق ادبی او را شکل دادند.

بیشتر بخوانید:

جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس هشتم فارسی یازدهم؛ در کوی عاشقان

معنی درس هشتم در کوی عاشقان فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات صفحه ۶۶ تا ۷۱

جواب درک و دریافت شعر آفتاب حسن صفحه ۶۳ فارسی یازدهم

معنی شعر آفتاب حسن فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات صفحه ۶۳