مطالب درسی

معنی و مفهوم گنج حکمت عامل و رعیت فارسی دهم صفحه ۱۰۳؛ آرایه‌های ادبی

معنی و بازنویسی گنج حکمت عامل و رعیت فارسی دهم صفحه ۱۰۳، همراه با معنی واژگان، آرایه‌های ادبی و نکات زبانی حکایت.

در این مطلب معنی گنج حکمت عامل و رعیت فارسی دهم صفحه ۱۰۳ را به صورت کامل بررسی می‌کنیم. در ادامه می‌توانید معنی متن عامل و رعیت، معنی کلمات، آرایه‌های ادبی، نکات زبانی، مفهوم بیت پایانی، پیام و خلاصه حکایت را بخوانید.

📘 شناسنامه گنج حکمت:
نام: عامل و رعیت
بخش: گنج حکمت
صفحه: ۱۰۳ فارسی دهم
موضوع: ضرورت جلوگیری به‌موقع از ظلم و ستم
شخصیت اصلی: ذوالنّون مصری

معنی گنج حکمت عامل و رعیت فارسی دهم

ذوالنّون مصری پادشاهی را گفت: «شنیده‌ام فلان عامل را که فرستاده‌ای به فلان ولایت، بر رعیّت درازدستی می‌کند و ظلم روا می‌دارد.» گفت: «روزی سزای او بدهم.»
✓ معنی: ذوالنّون مصری به پادشاهی گفت: شنیده‌ام کارگزاری که برای ادارۀ یکی از سرزمین‌ها فرستاده‌ای، به مردم ستم می‌کند و به حقوق و اموال آنان تجاوز می‌کند. پادشاه گفت: روزی او را به سزای کارهایش می‌رسانم.

واژه‌ها: ذوالنّون مصری: نام یکی از عارفان مشهور؛ عامل: کارگزار، حاکم، والی؛ ولایت: سرزمین، ناحیه؛ رعیّت: مردم؛ درازدستی: تعدی و تجاوز؛ روا داشتن: انجام دادن، جایز شمردن؛ سزا: جزا و کیفر.

آرایه‌ها: درازدستی کردن: کنایه از تعدی و تجاوز کردن به حقوق و اموال دیگران.

💡 مفهوم: ذوالنّون پادشاه را از ستمگری کارگزارش آگاه می‌کند، اما پادشاه تصمیم دارد مجازات او را به آینده موکول کند.
گفت: «بلی، روزی سزای او بدهی که مال از رعیّت تمام ستده باشد. پس به زجر و مصادره از وی بازستانی و در خزینه نهی، درویش و رعیّت را چه سود دارد؟»
✓ معنی: ذوالنّون گفت: بله، زمانی او را مجازات خواهی کرد که تمام اموال مردم را گرفته باشد! سپس با آزار و مجازات، آن اموال را از او پس می‌گیری و در خزانۀ حکومت قرار می‌دهی؛ اما این کار دیگر چه فایده‌ای برای مردم فقیر و ستم‌دیده دارد؟

واژه‌ها: بلی: آری؛ ستده: گرفته؛ زجر: آزار و شکنجه؛ مصادره: ضبط کردن مال و دارایی؛ بازستانی: پس بگیری؛ خزینه: خزانه؛ نهی: بگذاری؛ درویش: فقیر و تهیدست.

آرایه و نکته: «درویش و رعیت را چه سود دارد؟» پرسش انکاری است؛ یعنی این کار دیگر برای مردم هیچ سودی ندارد.

نکته دستوری: «را» در عبارت «درویش و رعیت را چه سود دارد؟» به معنی «برای» است؛ یعنی: «برای درویش و رعیت چه سودی دارد؟»

💡 مفهوم: مجازات ستمگر پس از وارد شدن خسارت به مردم کافی نیست؛ حاکم باید پیش از آنکه ظلم گسترش پیدا کند، جلوی ستمگر را بگیرد.
پادشاه خجل گشت و دفعِ مضرّتِ عامل بفرمود در حال.
✓ معنی: پادشاه از سخن ذوالنّون شرمنده شد و فوراً دستور داد جلوی زیان و ستم آن کارگزار گرفته شود.

واژه‌ها: خجل: شرمنده؛ دفع: جلوگیری کردن، دور کردن؛ مضرّت: زیان و آسیب؛ بفرمود: فرمان داد؛ در حال: فوراً، بی‌درنگ.

💡 مفهوم: پادشاه به درستی سخن ذوالنّون پی برد و به جای به تأخیر انداختن مجازات، فوراً برای جلوگیری از ادامۀ ظلم اقدام کرد.

معنی بیت گنج حکمت عامل و رعیت

سر گرگ باید هم اوّل برید
نه چون گوسفندان مردم درید
✓ معنی: باید همان ابتدا جلوی انسان ستمگر و زیان‌رسان را گرفت، نه اینکه صبر کرد تا به مردم آسیب برساند و سپس با او برخورد کرد.

واژه‌ها: درید: پاره کرد، از بین برد؛ هم اوّل: همان آغاز کار.

آرایه‌ها: گرگ: استعاره از انسان یا کارگزار ستمگر؛ گوسفندان: در ساخت تمثیلی بیت، نماد افراد بی‌دفاع و آسیب‌پذیر؛ کل بیت تمثیل است و برای بیان ضرورت جلوگیری به‌موقع از ظلم به کار رفته است.

💡 مفهوم بیت: پیشگیری بهتر از جبران خسارت است. باید پیش از آنکه فرد ستمگر فرصت آسیب رساندن پیدا کند، جلوی او را گرفت.

معنی کلمات گنج حکمت عامل و رعیت

ذوالنّون مصری: عارف مشهور مصری
عامل: کارگزار، حاکم، والی
ولایت: سرزمین، ناحیه
رعیّت: مردم
درازدستی: تعدی و تجاوز
روا داشتن: انجام دادن، جایز شمردن
سزا: جزا، کیفر
ستدن: گرفتن
زجر: آزار، اذیت و شکنجه
مصادره: ضبط کردن اموال
بازستاندن: پس گرفتن
خزینه: خزانه
درویش: فقیر، تهیدست
خجل: شرمنده
دفع: جلوگیری، دور کردن
مضرّت: زیان، آسیب، گزند
در حال: فوراً، بی‌درنگ

آرایه های ادبی عامل و رعیت فارسی دهم

درازدستی: کنایه از تعدی و تجاوز
درویش و رعیت را چه سود دارد؟: پرسش انکاری
گرگ: استعاره از فرد یا کارگزار ستمگر
بیت پایانی: تمثیل برای ضرورت جلوگیری از ستم پیش از گسترش آن
⭐ نکته درباره «برید / درید»: این دو واژه را نباید صرفاً به دلیل شباهت ظاهری، جناس در نظر گرفت؛ زیرا اختلاف آوایی آنها بیش از یک واج است. شباهت پایانی این دو واژه در ساخت موسیقایی بیت نقش دارد.

نکات زبانی گنج حکمت عامل و رعیت

«را» در «پادشاهی را گفت»: در زبان کهن نقش حرف اضافه دارد و به معنی «به» است؛ یعنی «به پادشاهی گفت».

«را» در «درویش و رعیت را چه سود دارد؟»: به معنی «برای» است.

ستدن: مصدر به معنی گرفتن است.

نهی: در این متن از فعل «نهادن» و به معنی «می‌گذاری» است، نه «نهی کردن» به معنی منع کردن.

پیام گنج حکمت عامل و رعیت چیست؟

پیام اصلی: جلوگیری از ظلم باید به‌موقع انجام شود؛ مجازات ستمگر پس از آنکه خسارت خود را به مردم وارد کرده است، نمی‌تواند تمام زیان‌های ایجادشده را جبران کند.

پیام دیگر: حاکمان در برابر رفتار کارگزاران خود مسئول‌اند و نباید در برخورد با ظلم سهل‌انگاری کنند.

دوراندیشی: انسان خردمند تنها به مجازات پس از وقوع حادثه فکر نمی‌کند، بلکه با دوراندیشی از وقوع آسیب جلوگیری می‌کند.

خلاصه گنج حکمت عامل و رعیت

ذوالنّون مصری به پادشاهی خبر می‌دهد که یکی از کارگزارانش به مردم ستم می‌کند. پادشاه می‌گوید روزی او را مجازات خواهد کرد؛ اما ذوالنّون به او یادآوری می‌کند که اگر کارگزار ابتدا تمام اموال مردم را بگیرد و سپس مجازات شود، بازپس‌گیری اموال و قرار دادن آنها در خزانه دیگر سودی برای مردم ستم‌دیده ندارد.

پادشاه از این سخن شرمنده می‌شود و بلافاصله دستور جلوگیری از ستم کارگزار را می‌دهد. بیت پایانی نیز همین اندیشه را با یک تمثیل بیان می‌کند: گرگ را باید پیش از آنکه گوسفندان را بدرد، متوقف کرد.

نکات مهم امتحانی عامل و رعیت فارسی دهم

⭐ عامل: کارگزار و حاکم
⭐ رعیت: مردم
⭐ درازدستی: کنایه از تعدی و تجاوز
⭐ خجل: شرمنده
⭐ مضرّت: زیان و آسیب
⭐ «درویش و رعیت را چه سود دارد؟»: پرسش انکاری
⭐ گرگ: استعاره از فرد ستمگر
⭐ بیت پایانی: تمثیل
⭐ پیام اصلی: جلوگیری به‌موقع از ظلم و پیشگیری از زیان
⭐ مفهوم مرتبط: دوراندیشی و مسئولیت‌پذیری حاکم
📌 جمع‌بندی: گنج حکمت «عامل و رعیت» بر یک اصل ساده اما مهم تأکید دارد: جلوگیری از آسیب، بهتر از جبران آن پس از وقوع است. پادشاه زمانی به وظیفۀ خود درست عمل می‌کند که پیش از نابود شدن حقوق مردم، مانع ستم کارگزار شود. بیت پایانی نیز همین پیام را در قالب تمثیلی از گرگ و گوسفندان بیان می‌کند.
همچنین بخوانید :
اگه خوب بود امتیاز بده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا