جواب کارگاه متن پژوهی درس اول فارسی دهم؛ پاسخ کامل سوالات
پاسخ قلمرو زبانی، ادبی و فکری کارگاه متنپژوهی درس اول فارسی دهم چشمه، صفحه ۱۵ و ۱۶.
در این مطلب جواب کارگاه متنپژوهی درس اول فارسی دهم «چشمه» را برای صفحات ۱۵ و ۱۶ آماده کردهایم. پاسخ تمام فعالیتهای قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری با توضیحی ساده و مناسب نوشتن در کتاب در ادامه آمده است.
جواب کارگاه متن پژوهی درس اول فارسی دهم
کارگاه متنپژوهی درس «چشمه» اثر نیما یوشیج در سه بخش قلمرو زبانی، ادبی و فکری تنظیم شده است. در ادامه پاسخ هر بخش را به ترتیب صفحات کتاب میخوانید.
جواب قلمرو زبانی صفحه ۱۵ فارسی دهم
۱- معنای واژههای مشخصشده را با معادل امروزی آنها مقایسه کنید.
در بُن این پرده نیلوفری
کیست کند با چو منی همسری؟
✓ همسری: در این بیت به معنی برابری و همتایی است؛ امروزه بیشتر واژه «همسر» را برای زن یا شوهر به کار میبریم.
راست به مانند یکی زلزله
داده تنش بر تن ساحل، یله
✓ راست: در اینجا به معنی درست، دقیقاً و عیناً است.
۲- بیت زیر را براساس ترتیب اجزای جمله در زبان فارسی مرتب کنید و نام اجزای آن را مشخص نمایید.
گشت یکی چشمه ز سنگی جدا
غلغلهزن، چهرهنما، تیزپا
یکی چشمه غلغلهزن، چهرهنما و تیزپا از سنگی جدا گشت.یکی چشمه: نهاد
غلغلهزن، چهرهنما و تیزپا: صفتهای «چشمه»
از سنگی: متمم
جدا: مسند
گشت: فعل اسنادی
جواب قلمرو ادبی صفحه ۱۵ و ۱۶ فارسی دهم
۱- هر یک از بیتهای زیر را از نظر آرایههای ادبی بررسی کنید.
چون بگشایم ز سر مو، شکن
ماه ببیند رخ خود را به من
✓ آرایهها: مو و شکن استعاره از موجها و پیچوتاب آب چشمه هستند؛ مو و شکن مراعات نظیر دارند؛ دیدن چهره ماه در آب چشمه، بیانگر شفاف و آیینهگون بودن آب است و برای چشمه نیز شخصیت انسانی در نظر گرفته شده است.
گه به دهان، بر زده کف چون صدف
گاه چو تیری که رود بر هدف
✓ آرایهها: چشمه یک بار به صدف و یک بار به تیر تشبیه شده است؛ کف به کف و موج روی آب اشاره دارد؛ صدف / هدف جناس ناهمسان دارند.
۲- با توجه به شعر نیما، «چشمه» نماد چه کسانی است؟
۳- نمونهای از کاربرد آرایه «حسآمیزی» را در سروده نیما بیابید.
در ترکیب «شیرینسخنی»، حس چشایی «شیرینی» با سخن که مربوط به حس شنوایی است، آمیخته شده؛ بنابراین آرایه حسآمیزی دارد.
هرگاه ویژگی مربوط به یک حس را برای چیزی مربوط به حس دیگری به کار ببریم، حسآمیزی ساخته میشود؛ مثل «سخن شیرین» که در آن «شیرینی» مربوط به چشایی و «سخن» مربوط به شنوایی است.
۴- در شعر این درس، دو نمونه «مجاز» بیابید و مفهوم هر یک را بنویسید.
۱- «تاج سر گلبن و صحرا منم»
«تاج» مجاز از مایه زینت و زیبایی است.۲- «کز همه شیرینسخنی، گوش ماند»
«گوش» مجاز از شنیدن و گوش دادن است.
در مجاز، یک واژه به جای چیزی مرتبط با آن به کار میرود. مثلاً وقتی میگوییم «همه کلاس خندید»، منظور خود اتاق کلاس نیست؛ منظور دانشآموزان کلاس است.
پس برای پیدا کردن مجاز از خودتان بپرسید: «آیا این کلمه واقعاً در معنی اصلی خودش به کار رفته است؟»
جواب قلمرو فکری صفحه ۱۶ فارسی دهم
۱- پس از رسیدن به دریا، چه تغییری در نگرش و نحوه تفکر «چشمه» ایجاد شد؟
۲- معنی و مفهوم بیت زیر را به نثر روان بنویسید.
نعره برآورده، فلک کرده کر
دیده سیه کرده، شده زهرهدر
۳- سروده سعدی را از نظر محتوا با شعر نیما مقایسه کنید.
در هر دو شعر، عظمت دریا سبب پی بردن موجود کوچک به ناچیزی خود میشود؛ با این تفاوت که قطره سعدی فروتن است، اما چشمه نیما ابتدا مغرور است.
۴- دوست دارید جای کدام یک از شخصیتهای شعر نیما، چشمه یا دریا، باشید؟ برای انتخاب خود دلیل بیاورید.
جمعبندی درس اول فارسی دهم «چشمه»
پیام اصلی شعر «چشمه» نیما یوشیج نکوهش غرور و خودبینی است. چشمه در آغاز به زیبایی و توانایی خود میبالد، اما هنگامی که به دریای بزرگ میرسد، عظمت آن را میبیند و به کوچکی خود پی میبرد.
چشمه: نماد انسان مغرور و خودبین
پیام شعر: دوری از غرور و پی بردن به محدودیت خود
حسآمیزی: شیرینسخنی
دریا: نماد عظمت و بزرگی
مباحث زبانی مهم: معنی واژه در بافت جمله و ترتیب اجزای جمله
مباحث ادبی مهم: تشبیه، استعاره، مجاز، حسآمیزی و نماد
