جواب درس نهم دین و زندگی دوازدهم | پایه های استوار
پاسخ کامل درس ۹ دین و زندگی دوازدهم «پایه های استوار» شامل جواب تدبر در قرآن صفحات ۱۰۹، ۱۱۰، ۱۱۱، ۱۱۳ و ۱۱۶، تکمیل صفحه ۱۱۷ و هم اندیشی صفحه ۱۲۲.
درس نهم دین و زندگی دوازدهم، «پایههای استوار»، دربارهٔ معیارهای تمدن اسلامی و عوامل رشد و افول آن است. در ادامه، پاسخ تدبرهای قرآنی، تکمیل، برداشتها و هماندیشی این درس را بهترتیب صفحه میخوانید.
پاسخ درس بعدی : جواب درس دهم دین و زندگی دوازدهم | تمدن جدید و مسئولیت ما
جواب تدبر در قرآن صفحه ۱۰۹ دین و زندگی دوازدهم
«مَن آمَنَ بِاللّٰهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ»
بخشی از آیهٔ ۶۲ سورهٔ بقره
در این آیه به دو اصل اساسی اعتقادی که دو معیار تمدن اسلامی نیز بهحساب میآیند، اشاره شده است. آن دو معیار کداماند؟
پاسخ:
معیار اوّل: توحید و یکتاپرستی.
معیار دوم: ایمان به معاد و زندگی پس از مرگ.
عبارت «آمَنَ بِاللّٰهِ» به ایمان به خدا و عبارت «وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ» به ایمان به آخرت اشاره میکند. بنابراین، در تمدن اسلامی هم خداشناسی اهمیت دارد و هم توجه به نتیجهٔ اعمال انسان در جهان آخرت.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۱۱۰ دین و زندگی دوازدهم
«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا أَطیعُوا اللّٰهَ وَ أَطیعُوا الرَّسولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ…»
بخشی از آیهٔ ۵۹ سورهٔ نساء
با توجه به آیهٔ شریفه و عبارتهای درس، معیار سوم تمدن اسلامی کدام است؟
پاسخ: معیار سوم: پذیرش ولایت الهی و نپذیرفتن ولایت طاغوت.
یعنی ادارهٔ جامعه بر پایهٔ فرمان خدا و اطاعت از پیامبر و اولیالامر باشد؛ نه براساس خواستهها و منافع شخصی حاکمان ستمگر.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۱۱۱ دین و زندگی دوازدهم
«لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمیزانَ لِیَقومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ…»
بخشی از آیهٔ ۲۵ سورهٔ حدید
با توجه به این آیهٔ شریفه و عبارات قبل، معیار دیگری از معیارهای موردنظر پیامبر اسلام برای تشکیل تمدن اسلامی را ذکر کنید.
پاسخ: معیار چهارم: برپایی عدالت و مبارزه با ظلم و تبعیض.
در چنین جامعهای، حقوق مردم رعایت میشود، محرومان فراموش نمیشوند و فرصت رشد فقط در اختیار گروهی خاص قرار نمیگیرد. عبارت «لِیَقومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ» نیز بر برپایی عدالت بهدست مردم تأکید دارد.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۱۱۳ دین و زندگی دوازدهم
«وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجًا لِتَسْکُنوا إِلَیْها وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فی ذٰلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرونَ»
سورهٔ روم، آیهٔ ۲۱
با تفکر در این آیه معیار پنجم تمدن اسلامی را ذکر کنید.
پاسخ: معیار پنجم: تحکیم بنیان خانواده و احیای مقام و منزلت زن.
آیه، زندگی مشترک را زمینهٔ آرامش، محبت و مهربانی معرفی میکند. با توجه به متن درس، احترام به حقوق و شخصیت زنان و تقویت خانواده بهعنوان محیط رشد و تربیت انسان، از پایههای تمدن اسلامی است.
جواب تدبر در قرآن صفحه ۱۱۶ دین و زندگی دوازدهم
«قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذینَ یَعْلَمونَ وَ الَّذینَ لا یَعْلَمونَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ»
بخشی از آیهٔ ۹ سورهٔ زمر
با توجه به این آیهٔ شریفه و عبارات قبل، معیار دیگری از تمدن موردنظر پیامبر اسلام را ذکر کنید.
پاسخ: معیار ششم: توجه به علمآموزی، تفکر و تعقل.
این آیه جایگاه دانایان را با نادانان یکسان نمیداند. در تمدن موردنظر اسلام، یادگیری، پرسشگری و اندیشیدن ارزشمند است و انسان باید از جهل و خرافات دوری کند.
جواب تکمیل صفحه ۱۱۷ دین و زندگی دوازدهم
اکنون که معیارها را استخراج کردهاید، به ترتیب اولویتی که خودتان تشخیص میدهید، آنها را در ردیفهای شمارهٔ یک تا شش قرار دهید.
پاسخ: یک نمونه رتبهبندی برای تکمیل جای خالیها:
۱ـ توحید و یکتاپرستی.
۲ـ ایمان به معاد.
۳ـ پذیرش ولایت الهی و نفی ولایت طاغوت.
۴ـ برپایی عدالت و مقابله با تبعیض.
۵ـ تحکیم خانواده و احیای مقام و منزلت زن.
۶ـ علمآموزی، تفکر و تعقل.
📌 سؤال، ترتیب را به تشخیص شما واگذار کرده است؛ بنابراین این فهرست یک نمونه است. میتوانید با توضیح دلیل خود، اولویت بعضی معیارها را تغییر دهید. هر شش معیار برای شکلگیری تمدن اسلامی اهمیت دارند.
جواب برداشت ۱ صفحه ۱۲۰ دین و زندگی دوازدهم
پاسخ این بخش با توجه به متن «برداشت ۱» در صفحات ۱۱۷ تا ۱۲۰ نوشته شده است.
۱ـ اوضاع علمی و فکری بعد از اسلام چه تفاوتی با قبل از اسلام پیدا کرده بود؟
پاسخ: در جامعهٔ جاهلیِ توصیفشده در درس، سواد اندک و خرافات رایج بود؛ اما با گسترش اسلام، علمآموزی و اندیشیدن ارزش پیدا کرد. مدرسهها، کتابخانهها و مراکز علمی گسترش یافتند و دانشمندان در رشتههایی مانند ریاضی، پزشکی و شیمی به تحقیق و نوآوری پرداختند. به این ترتیب، جامعه از بیتوجهی به دانش بهسوی مطالعه، پرسشگری و تولید علم حرکت کرد.
۲ـ آیا در تمدن اسلامی، طبقه یا طبقاتی از مردم امکان و اجازهٔ بیشتری برای تحصیل داشتند؟
پاسخ: طبق متن درس، تحصیل علم امتیاز انحصاری طبقهای خاص نبود و زنان و مردان از گروههای مختلف جامعه اجازهٔ علمآموزی داشتند. همچنین در بعضی مراکز علمی، امکاناتی مانند کتاب، محل زندگی و وسایل تحصیل در اختیار دانشجویان قرار میگرفت تا افراد بیشتری بتوانند درس بخوانند.
۳ـ منشأ و علت اصلی توجه مردم به علوم مختلف چه بود؟
پاسخ: تأکید قرآن بر تفکر و دانایی و سفارشهای پیامبر اکرم و پیشوایان دین به یادگیری، علت اصلی این توجه بود. آنان علمآموزی را ارزشمند و ضروری معرفی میکردند؛ به همین دلیل، مسلمانان برای کسب دانش و گسترش آن انگیزه پیدا کردند.
📌 طبق توضیح کتاب، متن «برداشت ۱» برای پاسخدادن به پرسشهای همین بخش است؛ حفظ جزئیات آن لازم نیست و نباید از محتوای گزارش سؤال امتحانی طرح شود.
جواب برداشت ۲ صفحه ۱۲۲ دین و زندگی دوازدهم
برای پاسخ به این پرسشها باید گزارش صفحات ۱۲۱ و ۱۲۲ را در نظر بگیریم.
۱ـ چه عواملی زمینهساز افول تمدن درخشان اسلامی در قرون میانه شد؟
پاسخ: طبق گزارش درس، چند عامل در این افول نقش داشت:
🔸 دوری حاکمان از عدالت: رفتار ناعادلانهٔ برخی حکومتها موجب فاصلهگرفتن مردم از حکومت و کاهش اعتماد و همراهی آنان شد.
🔸 اختلاف و درگیری داخلی: نزاع حکومتهای محلی با یکدیگر و با حکومت مرکزی، توان جامعه را کاهش داد.
🔸 کاهش فعالیت علمی: بیتوجهی به تفکر، تعطیلی مراکز علمی و منزویشدن دانشمندان به پیشرفت علمی آسیب زد.
🔸 تهاجمهای خارجی: جنگهای صلیبی و حملهٔ مغول، شهرها و مراکز علمی را ویران کرد و منابع انسانی و مادی فراوانی را از بین برد.
🔸 گسترش ناامیدی و گوشهگیری: ناامنی و ویرانی، انگیزهٔ مردم را برای تلاش و بازسازی کاهش داد.
۲ـ آیا این عوامل به دین اسلام مربوط میشد یا به رفتار مسلمانان؟
پاسخ: عوامل داخلی به دورشدن برخی حاکمان و مسلمانان از آموزههای اسلام مربوط بود، نه به خود این آموزهها؛ زیرا اسلام بر عدالت، دانش و مسئولیتپذیری تأکید میکند. البته حملههای خارجی نیز عامل مهم دیگری بود که به رفتار مهاجمان مربوط میشد.
۳ـ این عوامل مربوط به داخل جهان اسلام بود یا بیرون آن؟
پاسخ: هر دو دسته عامل نقش داشتند.
عوامل داخلی: بیعدالتی حاکمان، اختلاف و درگیری، فاصلهگرفتن مردم از حکومت و کمتوجهی به علم و اندیشه.
عوامل خارجی: جنگهای صلیبی و حملهٔ مغول که ویرانی و خسارت گستردهای بهدنبال داشتند.
📌 دربارهٔ گزارش «برداشت ۲» نیز کتاب تأکید کرده است که حفظکردن متن لازم نیست و محتوای آن فقط برای پاسخ به پرسشهای پایانی این بخش است.
جواب هماندیشی صفحه ۱۲۲ دین و زندگی دوازدهم
برای اینکه ما مسلمانان بتوانیم بار دیگر تمدن اسلامی را احیا کرده به جایگاه مناسب خود در جهان برسانیم چه اقداماتی باید انجام دهیم؟
پاسخ: باید معیارهای تمدن اسلامی را در زندگی فردی و اجتماعی اجرا کنیم و از علتهای پیشرفت و عقبماندگی گذشته درس بگیریم. برای این هدف میتوانیم اقدامات زیر را انجام دهیم:
۱ـ تقویت ایمان و اخلاق: باور به خدا و آخرت را با رفتارهایی مانند صداقت، امانتداری و رعایت حقوق مردم همراه کنیم.
۲ـ گسترش علم و پژوهش: از آموزش باکیفیت، پرسشگری، نوآوری و پژوهش حمایت کنیم و دانش را برای حل مشکلات جامعه بهکار بگیریم.
۳ـ اجرای عدالت: با تبعیض و فساد مقابله کنیم و فرصت تحصیل، کار و پیشرفت را برای گروههای مختلف جامعه افزایش دهیم.
۴ـ تقویت خانواده و رعایت حقوق زنان: روابط خانوادگی را بر احترام و محبت بنا کنیم و به شخصیت، حقوق و تواناییهای زنان توجه داشته باشیم.
۵ـ همکاری و پرهیز از اختلافهای فرساینده: بهجای تعصب و درگیری، گفتوگو و همکاری علمی، فرهنگی و اقتصادی را گسترش دهیم.
۶ـ حکمرانی عادلانه و مسئولانه: ادارهٔ جامعه را بر رعایت حقوق مردم و ارزشهای الهی استوار کنیم و مسئولیتپذیری را جدی بگیریم.
۷ـ خودباوری همراه با یادگیری: تواناییهای خود را بشناسیم و در کنار آن، از تجربهها و دستاوردهای مفید دیگر ملتها استفاده کنیم.
۸ـ برنامهریزی و تلاش پیوسته: به افتخارکردن به گذشته بسنده نکنیم؛ برای پیشرفت امروز هدف مشخص داشته باشیم و با تلاش و توکل به خدا آن را دنبال کنیم.
نمونه پاسخ کوتاه برای نوشتن در دفتر:
برای احیای تمدن اسلامی باید به ایمان، عدالت، علمآموزی و اخلاق توجه کنیم، حقوق مردم را رعایت کنیم و خانواده را تقویت کنیم. همچنین با همکاری، خودباوری، برنامهریزی و استفاده از دانش روز، برای حل مشکلات جامعه تلاش کنیم.
نمونه پاسخ با تأکید بر نقش دانشآموزان: ما دانشآموزان میتوانیم با یادگیری عمیق، مطالعه، پرسشگری، انجام کارهای گروهی، احترام به دیگران و درست انجامدادن مسئولیتهای خود، برای ساختن جامعهای آگاهتر و عادلانهتر آماده شویم.
خلاصه درس نهم دین و زندگی دوازدهم
درس «پایههای استوار» شش معیار تمدن اسلامی را معرفی میکند: توحید، ایمان به معاد، پذیرش ولایت الهی، عدالت، تحکیم خانواده و منزلت زن، و توجه به علم و تعقل. این معیارها باید در رفتار مردم و شیوهٔ ادارهٔ جامعه اثر داشته باشند. متن درس، رشد علمی مسلمانان را با توجه آنان به دانش و اندیشه مرتبط میداند و در بررسی افول تمدن اسلامی، هم به مشکلات داخلی مانند بیعدالتی و اختلاف و هم به حملههای خارجی اشاره میکند. پیام اصلی درس این است که ساختن آیندهای بهتر، به شناخت این معیارها و عملکردن به آنها نیاز دارد.
