مطالب درسی
جواب قلمرو زبانی، ادبی و فکری درس ششم فارسی یازدهم؛ پرورده عشق صفحه ۵۴ و ۵۵
پاسخ کامل سوالات کارگاه متنپژوهی درس ششم فارسی یازدهم پرورده عشق، شامل قلمرو زبانی، ادبی و فکری صفحه ۵۴ و ۵۵.
در این مطلب جواب کارگاه متن پژوهی درس ششم فارسی یازدهم را به صورت کامل بررسی میکنیم. پاسخ قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری صفحات ۵۴ و ۵۵ درس «پرورده عشق» را همراه با توضیح نکات مهم در ادامه میخوانید.
📘 مشخصات:
درس: ششم فارسی یازدهم – پرورده عشق
صفحات: ۵۴ و ۵۵
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
درس: ششم فارسی یازدهم – پرورده عشق
صفحات: ۵۴ و ۵۵
بخشها: قلمرو زبانی، قلمرو ادبی و قلمرو فکری
جواب قلمرو زبانی صفحه ۵۴ درس ششم فارسی یازدهم
سؤال ۱: معنای واژههای مشخصشده را بنویسید.
جهد بر توست و بر خدا توفیق
زانکه توفیق و جهد هست رفیق
زانکه توفیق و جهد هست رفیق
✓ پاسخ:
جهد: تلاش و کوشش
توفیق: سازگار گردانیدن، فراهم کردن اسباب موفقیت
جهد: تلاش و کوشش
توفیق: سازگار گردانیدن، فراهم کردن اسباب موفقیت
خنیده به گیتی به مهر و وفا
ز اهریمنی دور و دور از جفا
ز اهریمنی دور و دور از جفا
✓ پاسخ:
خنیده: مشهور، معروف و بلندآوازه
خنیده: مشهور، معروف و بلندآوازه
⭐ نکته: «جهد» به معنی کوشش و تلاش است و نباید آن را با «جهاد» اشتباه گرفت.
سؤال ۲: اجزای بیت زیر را مطابق زبان معیار مرتب کنید.
گفتند به اتفاق یکسر
کز کعبه گشاده گردد این در
کز کعبه گشاده گردد این در
✓ پاسخ:
ترتیب جمله مطابق زبان معیار:
ترتیب جمله مطابق زبان معیار:
یکسر به اتفاق گفتند که این در از کعبه گشاده میگردد.
بررسی اجزای مصراع دوم:
که: حرف ربط
این در: نهاد
از کعبه: متمم
گشاده: مسند
میگردد: فعل اسنادی
که: حرف ربط
این در: نهاد
از کعبه: متمم
گشاده: مسند
میگردد: فعل اسنادی
مصراع دوم در مجموع، سخنی است که پس از فعل «گفتند» آمده و محتوای گفتۀ آنان را بیان میکند.
سؤال ۳: در بیتهای زیر، نقش «ـَم» را بررسی کنید.
دریاب که مبتلای عشقم
آزاد کن از بلای عشقم
آزاد کن از بلای عشقم
✓ پاسخ بخش الف:
عشقم در مصراع اول:
مبتلای عشقم ← «ـَم» = هستم
بنابراین «ـَم» نخست، فعل اسنادی است.
عشقم در مصراع دوم:
از بلای عشقم آزاد کن ← «ـَم» = مرا
بنابراین «ـَم» دوم، ضمیر پیوسته در نقش مفعول است.
پرورده عشق شد سرشتم
جز عشق مباد سرنوشتم
جز عشق مباد سرنوشتم
✓ پاسخ بخش ب:
سرشتم: سرشتِ من ← «ـَم» ضمیر پیوسته در نقش مضافالیه
سرنوشتم: سرنوشتِ من ← «ـَم» ضمیر پیوسته در نقش مضافالیه
سرشتم: سرشتِ من ← «ـَم» ضمیر پیوسته در نقش مضافالیه
سرنوشتم: سرنوشتِ من ← «ـَم» ضمیر پیوسته در نقش مضافالیه
⭐ نکته امتحانی: ظاهر «ـَم» در این چهار واژه یکسان است، اما نقش آن با توجه به جمله تغییر میکند:
عشقم = هستم ← فعل اسنادی
عشقم = مرا ← مفعول
سرشتم = سرشتِ من ← مضافالیه
سرنوشتم = سرنوشتِ من ← مضافالیه
عشقم = هستم ← فعل اسنادی
عشقم = مرا ← مفعول
سرشتم = سرشتِ من ← مضافالیه
سرنوشتم = سرنوشتِ من ← مضافالیه
جواب قلمرو ادبی صفحه ۵۵ درس ششم فارسی یازدهم
سؤال ۱: شاعران در سرودن منظومههای داستانی غالباً از قالب «مثنوی» بهره میگیرند؛ مهمترین دلیل آن را بنویسید.
✓ پاسخ: در قالب مثنوی هر بیت قافیۀ مستقل دارد؛ بنابراین شاعر برای یافتن قافیه با محدودیت روبهرو نمیشود و میتواند داستانهای طولانی را در صدها یا هزاران بیت ادامه دهد. به همین دلیل مثنوی قالبی مناسب برای سرودن منظومههای داستانی است.
نکته: ساخت قافیۀ مثنوی به صورت AA / BB / CC / DD است؛ یعنی دو مصراع هر بیت همقافیهاند و قافیۀ بیت بعد تغییر میکند.
سؤال ۲: هر یک از بیتهای زیر را از نظر کاربرد آرایههای ادبی بررسی کنید.
چون رایت عشق آن جهانگیر
شد چون مه لیلی آسمانگیر
شد چون مه لیلی آسمانگیر
✓ پاسخ:
رایت عشق: اضافه تشبیهی
چون / چون: جناس همسان؛ «چون» نخست به معنی «هنگامی که» و «چون» دوم به معنی «مانند» است.
چون مه لیلی: تشبیه
مه: استعاره از زیبایی و جمال لیلی
آسمانگیر: کنایه از مشهور و پرآوازه
رایت عشق: اضافه تشبیهی
چون / چون: جناس همسان؛ «چون» نخست به معنی «هنگامی که» و «چون» دوم به معنی «مانند» است.
چون مه لیلی: تشبیه
مه: استعاره از زیبایی و جمال لیلی
آسمانگیر: کنایه از مشهور و پرآوازه
برداشته دل ز کار او، بخت
درماند پدر به کار او سخت
درماند پدر به کار او سخت
✓ پاسخ:
«بخت دل از کار او برداشته»: جانبخشی (تشخیص)
دل از کاری برداشتن: کنایه از ناامید شدن
بخت / سخت: جناس ناهمسان
کار / او: واژهآرایی
«بخت دل از کار او برداشته»: جانبخشی (تشخیص)
دل از کاری برداشتن: کنایه از ناامید شدن
بخت / سخت: جناس ناهمسان
کار / او: واژهآرایی
سؤال ۳: در بیت زیر، شاعر چگونه از تشبیه برای خلق کنایه بهره گرفته است؟
آمد سوی کعبه سینه پرجوش
چون کعبه نهاد حلقه در گوش
چون کعبه نهاد حلقه در گوش
✓ پاسخ: شاعر پدر مجنون را از نظر «حلقه در گوش داشتن» به کعبه تشبیه کرده است. «حلقه در گوش نهادن» در عین حال کنایه از فرمانبرداری، بندگی و مطیع بودن است؛ بنابراین وجه شبهِ تشبیه، خود یک عبارت کنایی است.
⭐ نکته مهم: زیبایی بیت در این است که شاعر یک ویژگی ظاهری کعبه، یعنی حلقۀ در را با تعبیر کنایی «حلقه در گوش داشتن» پیوند داده و از آن برای نشان دادن بندگی و فرمانبرداری استفاده کرده است.
جواب قلمرو فکری صفحه ۵۵ درس ششم فارسی یازدهم
سؤال ۱: معنی و مفهوم بیت زیر را به نثر روان بنویسید.
حاجتگه جمله جهان اوست
محراب زمین و آسمان اوست
محراب زمین و آسمان اوست
✓ پاسخ: خداوند برآورندۀ نیازها و حاجتهای همۀ مردم جهان است و همۀ آفریدگان زمین و آسمان او را میپرستند و به درگاه او روی میآورند.
⭐ مفهوم: نیازمندی همۀ موجودات به خداوند و توسل به درگاه او.
سؤال ۲: در بیتهای هفدهم و بیستم، کدام ویژگیهای «مجنون» بارز است؟
گویند ز عشق کن جدایی
این نیست طریق آشنایی
این نیست طریق آشنایی
✓ بیت هفدهم: وفاداری و ثابتقدم بودن در عشق؛ مجنون حاضر نیست از عشق خود دست بکشد.
کز عشق به غایتی رسانم
کاو ماند اگرچه من نمانم
کاو ماند اگرچه من نمانم
✓ بیت بیستم: ازخودگذشتگی و فداکاری در راه عشق؛ مجنون بقای عشق و معشوق را بر وجود خود ترجیح میدهد.
سؤال ۳: بر مبنای درس و با توجه به بیتهای زیر، تحلیلی از سیر فکری پدر مجنون ارائه دهید.
عشقبازی، کار بیکاران بُوَد
عاقلش با کار بیکاران چه کار؟
عاقلش با کار بیکاران چه کار؟
از سر تعمیر دل بگذر که معماران عشق
روز اول، رنگ این ویرانه، ویران ریختند
✓ پاسخ: پدر مجنون در آغاز با نگاهی عقلانی به عشق مینگرد و آن را گرفتاری و مشکلی میداند که باید برای آن درمانی یافت. به همین دلیل مجنون را به کعبه میبرد تا از خدا بخواهد عشق را از دلش بیرون کند.
اما وقتی سخنان و دعای مجنون را میشنود، درمییابد که عشق با سرشت و وجود او آمیخته و قابل درمان نیست. مجنون عشق را نه بیماری، بلکه حقیقت و موهبتی میداند که حاضر است تمام زندگی خود را در راه آن فدا کند.
در پایان، پدر از تلاش برای تغییر او دست میکشد و میپذیرد که: «دردی نه دواپذیر دارد.»
✏️ پاسخ کوتاه امتحانی: پدر ابتدا عشق را گرفتاری و کاری بیهوده میدانست و در پی درمان مجنون بود؛ اما در پایان فهمید که عشق با وجود مجنون آمیخته و درمانپذیر نیست.
سؤال ۴: مفهوم بیت زیر را با نگرش خویشان مجنون و چارهسازی آنها مقایسه کنید.
یک بار هم ای عشق من از عقل میندیش
بگذار که دل حل بکند مسئلهها را
بگذار که دل حل بکند مسئلهها را
✓ پاسخ: خویشاوندان مجنون با تکیه بر عقل و چارهاندیشی میخواهند مشکل او را حل کنند و عشق را نوعی گرفتاری میدانند که باید از آن رهایی یافت؛ اما مجنون با دل و عشق میاندیشد و حاضر نیست از عشق خود دست بکشد.
بنابراین بیت بر برتری و استقلال راه دل و عشق در برابر محاسبۀ عقلانی تأکید میکند و با رفتار مجنون هماهنگ است.
⭐ نکتۀ مفهومی: تقابل اصلی این سؤال:
خویشان مجنون ← عقل، تدبیر و چارهجویی
مجنون ← دل، عشق و وفاداری
خویشان مجنون ← عقل، تدبیر و چارهجویی
مجنون ← دل، عشق و وفاداری
خلاصه جواب کارگاه متن پژوهی درس ششم فارسی یازدهم
جهد: تلاش و کوشش
خنیده: مشهور و بلندآوازه
قالب مناسب منظومههای داستانی: مثنوی
دلیل: استقلال قافیۀ هر بیت و امکان طولانی شدن شعر
رایت عشق: اضافه تشبیهی
آسمانگیر: کنایه از مشهور و پرآوازه
دل از کاری برداشتن: کنایه از ناامید شدن
حلقه در گوش داشتن: کنایه از بندگی و فرمانبرداری
ویژگی مجنون در بیت ۱۷: وفاداری و ثابتقدمی در عشق
ویژگی مجنون در بیت ۲۰: ازخودگذشتگی در عشق
نگرش خویشان: عقل و چارهاندیشی
نگرش مجنون: عشق و پیروی از دل
خنیده: مشهور و بلندآوازه
قالب مناسب منظومههای داستانی: مثنوی
دلیل: استقلال قافیۀ هر بیت و امکان طولانی شدن شعر
رایت عشق: اضافه تشبیهی
آسمانگیر: کنایه از مشهور و پرآوازه
دل از کاری برداشتن: کنایه از ناامید شدن
حلقه در گوش داشتن: کنایه از بندگی و فرمانبرداری
ویژگی مجنون در بیت ۱۷: وفاداری و ثابتقدمی در عشق
ویژگی مجنون در بیت ۲۰: ازخودگذشتگی در عشق
نگرش خویشان: عقل و چارهاندیشی
نگرش مجنون: عشق و پیروی از دل
بیشتر بخوانید:
