معنی شعر در امواج سند درس سوم فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات

در این مطلب معنی درس سوم در امواج سند فارسی یازدهم را به صورت کامل و بیت به بیت بررسی می‌کنیم. معنی روان ابیات، معنی واژه‌های دشوار، آرایه‌های ادبی، نکات زبانی و مفهوم هر بیت از شعر «در امواج سند» را در ادامه می‌خوانید.

معنی درس سوم در امواج سند فارسی یازدهم

معنی بیت ۱

واژه‌ها: مغرب: غرب، محل غروب خورشید؛ سینه‌مالان: سینه‌خیز؛ قرص خورشید: گردی خورشید؛ کوهساران: کوهستان‌ها.

آرایه‌ها: سینه‌مالان رفتن خورشید: تشخیص و جان‌بخشی.

معنی بیت ۲

واژه‌ها: زعفران‌رنگ: زرد و طلایی‌رنگ؛ نیزه‌دار: جنگجوی دارای نیزه.

آرایه‌ها: گرد زعفران‌رنگ: تصویری از پرتو زرد خورشید؛ نیزه / نیزه‌داران: واژه‌آرایی.

معنی بیت ۳

واژه‌ها: غلت خوردن: افتادن و غلتیدن؛ سنگین: پروزن؛ تیرخورده: زخمی‌شده با تیر.

معنی بیت ۴

واژه‌ها: باره: اسب؛ زخم‌دار: زخمی؛ نیم‌مرده: نیمه‌جان.

معنی بیت ۵

واژه‌ها: نهان: پنهان؛ دامن: در اینجا تصویری از گستردگی و فراگیری شب.

آرایه‌ها: روی روشن روز: تشخیص؛ دامن شب: اضافه استعاری و تشخیص؛ روز / شب، روشن / سیاهی: تضاد.

معنی بیت ۶

واژه‌ها: فروغ: روشنایی، درخشش؛ خرگه: خیمۀ بزرگ و سراپرده؛ خوارزمشاهی: حکومت خوارزمشاهیان.

آرایه‌ها: فروغ خرگه خوارزمشاهی: تصویری از شکوه و قدرت حکومت خوارزمشاهیان.

معنی بیت ۷

واژه‌ها: خوناب: خونابه؛ شفق: سرخی آسمان هنگام غروب؛ شام: هنگام غروب و شب؛ کهن: قدیمی و دیرینه.

آرایه‌ها: خوناب شفق: اضافه تشبیهی؛ دامن شام: اضافه استعاری.

معنی بیت ۸

واژه‌ها: قرص: گرده، شکل گرد خورشید؛ خویشتن: خود.

آرایه‌ها: دریای خون: استعاره از سرخی گستردۀ شفق؛ غروب آفتاب خویشتن: کنایه از پایان زندگی و نابودی.

معنی بیت ۹

واژه‌ها: دم: لحظه؛ مژگان: مژه‌ها؛ دیده: چشم.

آرایه‌ها: دم: مجاز از لحظه؛ خون دیده: تصویری اغراق‌آمیز از اشکِ همراه با اندوه شدید.

معنی بیت ۱۰

واژه‌ها: چو: مانند؛ سپاه: لشکر.

آرایه‌ها: چو آتش: تشبیه جلال‌الدین به آتش؛ آتش: واژه‌آرایی؛ ز آتش هم کمی سوزنده‌تر: اغراق.

معنی بیت ۱۱

واژه‌ها: برق: درخشش؛ پولاد: فولاد؛ شام: شب؛ رستاخیز: قیامت.

آرایه‌ها: باران تیر: اضافه تشبیهی؛ پولاد: مجاز از شمشیر؛ شام رستاخیز: تصویری از میدان نبرد سهمگین.

معنی بیت ۱۲

واژه‌ها: دشت: هامون، زمین پهناور؛ سر: در اینجا جان و وجود چنگیز.

آرایه‌ها: دریای خون: اغراق و تصویری از میدان خونین جنگ؛ به دنبال سر کسی گشتن: کنایه از قصد کشتن و نابودی او.

معنی بیت ۱۳

واژه‌ها: عافیت: سلامت و تندرستی؛ عافیت‌سوز: نابودکنندۀ سلامت، کشنده؛ انبوه: جمعیت بسیار و فشرده.

آرایه‌ها: کار مرگ کردن: کنایه از کشتن و نابود کردن.

معنی بیت ۱۴

واژه‌ها: چندان: آن اندازه؛ دوچندان: دو برابر؛ شکفتن: شکوفا شدن.

آرایه‌ها: برگ: استعاره از سربازان دشمن؛ شاخه: استعاره از سپاه دشمن؛ برگ / شاخه / شکفتن: مراعات نظیر.

معنی بیت ۱۵

واژه‌ها: اختر: ستاره؛ انبوه: بسیار و فراوان.

آرایه‌ها: رقصیدن اخترها: تشخیص؛ رقص مرگ: اضافه استعاری.

معنی بیت ۱۶

واژه‌ها: گران: سنگین و عظیم؛ از پی: به دنبال.

آرایه‌ها: کوه: استعاره یا تصویر اغراق‌آمیز از موج‌های عظیم رود؛ کوه از پی کوه: نشان‌دهندۀ پی‌درپی بودن موج‌های بزرگ.

معنی بیت ۱۷

واژه‌ها: خروشان: پرجوش‌وخروش؛ ژرف: عمیق؛ بی‌پهنا: بسیار پهناور؛ دریدن: شکافتن.

آرایه‌ها: دل شب: اضافه استعاری؛ دل شب دریدن: تصویری از پیش رفتن رود در تاریکی.

معنی بیت ۱۸

واژه‌ها: سد: مانع؛ روان: جاری؛ دیده: چشم؛ نیش: وسیلۀ گزیدن.

آرایه‌ها: سد روان: متناقض‌نما و استعاره از رود؛ هزاران نیش: اغراق؛ نیش در دیده رفتن: کنایه از رنج و آزار شدید.

معنی بیت ۱۹

واژه‌ها: رخسار: چهره؛ بنا: ساختمان، بنیاد.

آرایه‌ها: بنای زندگی: اضافه تشبیهی؛ بنا بر آب بودن: کنایه از بی‌ثباتی و ناپایداری.

معنی بیت ۲۰

واژه‌ها: سیماب: جیوه؛ گون: مانند؛ سیماب‌گون: مانند جیوه، نقره‌ای و درخشان؛ خیال: اندیشه و تصور.

آرایه‌ها: سیماب‌گون: تشبیه موج‌های درخشان به جیوه.

معنی بیت‌های ۲۱ و ۲۲

واژه‌ها: زره‌پوش: پوشیده در لباس جنگی؛ کمان‌گیر: تیرانداز؛ دمار: نابودی؛ خانمان: خانه و خانواده.

آرایه‌ها: دمار از کسی برآوردن: کنایه از نابود کردن؛ غولان: استعاره از مغولان؛ شمشیر: مجاز از جنگ؛ خانمان سوزاندن: کنایه از نابود کردن.

معنی بیت‌های ۲۳ و ۲۴

واژه‌ها: مملکت: کشور؛ استاد: ایستاد؛ رهاند: نجات داد؛ بند: اسارت؛ اهریمن: شیطان و نیروی پلیدی.

آرایه‌ها: اهریمن: استعاره از دشمنان و مغولان؛ بند: کنایه از اسارت؛ ایستادن پیش دشمن: کنایه از مقاومت و پایداری.

معنی بیت ۲۵

واژه‌ها: شبی تا شبی: یک شبانه‌روز؛ خرد: کوچک و اندک؛ خود: کلاه‌خود.

آرایه‌ها: تن / سر / خود: مراعات نظیر؛ سر: واژه‌آرایی.

معنی بیت ۲۶

واژه‌ها: چو نخست: هنگامی که؛ گرد بر گرد: پیرامون؛ چو دوم: مانند؛ بادپا: اسب بسیار تندرو.

آرایه‌ها: چو کشتی: تشبیه اسب به کشتی؛ بادپا: کنایه از اسب تندرو؛ دو کاربرد «چو» با دو معنای متفاوت نیز قابل توجه است.

معنی بیت‌های ۲۷ و ۲۸

واژه‌ها: بی‌پایاب: بسیار عمیق؛ گر: اگر؛ سان: گونه، مانند؛ این‌سان: این‌گونه.

آرایه‌ها: دشوار / آسان: تضاد؛ باید: واژه‌آرایی.

معنی بیت ۲۹

واژه‌ها: به پاس: برای پاسداری و حفاظت؛ وجب: واحد اندازه‌گیری کوچک؛ ملک: سرزمین و کشور.

آرایه‌ها: وجب: مجاز از مقدار اندک؛ سرها: مجاز از انسان‌های فداکار؛ رفته: کنایه از جان‌باخته و درگذشته.

معنی بیت ۳۰

واژه‌ها: مستی: در اینجا شور و عشق فراوان؛ قطعه: بخش؛ افسر: تاج و نیز صاحب‌منصب و فرمانده.

آرایه‌ها: مستی: کنایه از شور و عشق به میهن؛ افسرها: مجاز از بزرگان و سرداران؛ خاک: مجاز از سرزمین و وطن؛ رفته: کنایه از جان باخته است.

معنی کلمات مهم درس در امواج سند

پیام و مفهوم درس در امواج سند

خلاصه درس سوم در امواج سند فارسی یازدهم