مطالب درسی

معنی گنج حکمت چو سرو باش فارسی یازدهم؛ آرایه‌ها و معنی کلمات صفحه ۳۳

معنی و بازگردانی گنج حکمت چو سرو باش فارسی یازدهم صفحه ۳۳، همراه با معنی واژگان، آرایه‌های ادبی، نکات زبانی و پیام حکایت.

در این مطلب معنی گنج حکمت چو سرو باش فارسی یازدهم صفحه ۳۳ را به زبان ساده بررسی می‌کنیم. معنی عبارت‌ها و بیت‌ها، واژه‌های مهم، آرایه‌های ادبی و پیام حکایت «چو سرو باش» را در ادامه می‌خوانید.

📘 مشخصات:
کتاب: فارسی یازدهم
بخش: گنج حکمت
عنوان: چو سرو باش
صفحه: ۳۳
موضوع: آزادگی، وارستگی، بخشندگی و دل نبستن به امور ناپایدار

معنی گنج حکمت چو سرو باش فارسی یازدهم

معنی بخش اول حکایت

حکیمی را پرسیدند: «چندین درخت نامور که خدای عزّ و جلّ آفریده است و برومند، هیچ یک را آزاد نخوانده‌اند؛ مگر سرو را که ثمره‌ای ندارد. در این چه حکمت است؟»
✓ معنی: از دانشمندی فرزانه پرسیدند: خداوند بزرگ درختان مشهور و میوه‌دار بسیاری آفریده است؛ پس چرا هیچ‌کدام را «آزاد» نمی‌نامند و تنها سرو را، با اینکه میوه‌ای ندارد، «آزاد» می‌خوانند؟ دلیل این موضوع چیست؟

واژه‌ها: حکیم: دانا، دانشمند و فرزانه؛ نامور: نامدار و مشهور؛ عزّ و جلّ: عزیز و بزرگ و ارجمند است؛ برومند: میوه‌دار؛ بَر: میوه؛ ثمره: میوه؛ حکمت: دانش، دانایی و راز و دلیل خردمندانه.

نکته دستوری: در عبارت «حکیمی را پرسیدند»، «را» به معنی «از» است؛ یعنی: «از حکیمی پرسیدند».

معنی بخش دوم حکایت

گفت: «هر درختی را ثمره معیّن است که به وقتی معلوم، به وجود آن تازه آید و گاهی به عدم آن پژمرده شود و سرو را هیچ از این نیست و همه وقتی خوش است و این است صفت آزادگان.»
✓ معنی: حکیم پاسخ داد: هر درخت میوۀ مشخصی دارد که در زمان معینی با به وجود آمدن آن، شاداب و تازه می‌شود و با از بین رفتن آن، پژمرده می‌گردد؛ اما سرو وابسته به چنین چیزی نیست و همیشه سبز و خرم است. آزادگان نیز چنین‌اند و خوشی و استواری آنان به امور ناپایدار وابسته نیست.

واژه‌ها: معیّن: مشخص؛ معلوم: مشخص و شناخته‌شده؛ وجود: هستی و بودن؛ عدم: نیستی و نبودن؛ پژمرده: افسرده و بی‌طراوت؛ همه وقتی: همیشه؛ خوش: خرم و شاداب؛ آزادگان: انسان‌های آزاده و وارسته.

آرایه‌ها: وجود / عدم: تضاد؛ سرو در این حکایت نمادی از آزادگی، وارستگی و استواری است.

⭐ مفهوم: انسان آزاده مانند سرو، خوشی و آرامش خود را به داشتن یا نداشتن نعمت‌های مادی وابسته نمی‌کند و در شرایط مختلف استوار می‌ماند.

معنی بیت «به آنچه می‌گذرد دل منه»

به آنچه می‌گذرد دل منه که دجله بسی
پس از خلیفه بخواهد گذشت در بغداد
✓ معنی: به چیزهای ناپایدار و گذرای دنیا دل نبند؛ زیرا پس از مرگ خلیفه نیز رود دجله همچنان در بغداد جاری خواهد بود. انسان از دنیا می‌رود، اما جریان زندگی و جهان ادامه پیدا می‌کند.

واژه‌ها: دل نهادن: دل بستن و علاقه‌مند شدن؛ که: زیرا؛ بسی: بسیار؛ خلیفه: فرمانروا و جانشین؛ دجله: نام رود معروفی که از بغداد می‌گذرد.

آرایه‌ها: دل نهادن: کنایه از دلبسته شدن؛ بیت دارای اسلوب معادله است؛ مصراع دوم نمونه و تأییدی برای اندیشۀ بیان‌شده در مصراع اول است.

⭐ مفهوم: دنیا و نعمت‌های آن پایدار نیستند؛ بنابراین انسان نباید به امور گذرا وابستگی شدید پیدا کند.

معنی بیت «گرت ز دست برآید چو نخل باش کریم»

گرت ز دست برآید، چو نخل باش کریم
ورت ز دست نیاید، چو سرو باش آزاد
✓ معنی: اگر توانایی و امکانات داری، مانند درخت خرما بخشنده و سودمند باش و اگر توان بخشیدن نداری، دست‌کم مانند سرو آزاده و وارسته باش.

واژه‌ها: گرت: اگر تو را، اگر برای تو؛ از دست برآمدن: توانستن؛ نخل: درخت خرما؛ کریم: بخشنده و بزرگوار؛ ورت: و اگر تو را؛ سرو: درخت همیشه‌سبز؛ آزاد: آزاده و وارسته.

آرایه‌ها: چو نخل: تشبیه؛ چو سرو: تشبیه؛ نخل / سرو: مراعات نظیر؛ برآید / نیاید: تقابل معنایی؛ از دست برآمدن: کنایه از توانستن؛ دست: مجاز از توان و قدرت.

نکته دستوری: در «گرت ز دست برآید»، «ت» ضمیر پیوسته است و مفهوم عبارت «اگر از دست تو برآید» است. «ور» نیز کوتاه‌شدۀ «و اگر» است.
⭐ مفهوم: اگر توانایی داریم باید بخشنده و سودمند باشیم و در هر حال آزادگی و وارستگی خود را حفظ کنیم.

چرا سرو را آزاد می‌نامند؟

✓ پاسخ: زیرا شادابی سرو وابسته به میوه و فصل خاصی نیست و همواره سبز و خرم باقی می‌ماند. در حکایت، این ویژگی سرو به آزادگان تشبیه شده است؛ انسان آزاده نیز خوشی و ارزش خود را وابسته به داشتن یا از دست دادن امور مادی نمی‌کند.

پیام گنج حکمت چو سرو باش چیست؟

⭐ پیام اصلی: انسان باید آزاده، وارسته و استوار باشد و به امور ناپایدار دنیا دل نبندد. اگر توانایی و دارایی دارد، شایسته است مانند نخل بخشنده و سودمند باشد و اگر چیزی برای بخشیدن ندارد، همچنان آزادگی و عزت خود را مانند سرو حفظ کند.

معنی کلمات مهم چو سرو باش فارسی یازدهم

حکیم: دانا و فرزانه
نامور: نامدار و مشهور
برومند: میوه‌دار
بَر: میوه
ثمره: میوه
معیّن: مشخص
وجود: بودن و هستی
عدم: نبودن و نیستی
بسی: بسیار
گرت: اگر تو را
ور: و اگر
کریم: بخشنده و بزرگوار
آزاد: آزاده و وارسته

نکات مهم امتحانی گنج حکمت چو سرو باش

سرو: نماد آزادگی، وارستگی و استواری
نخل: نماد بخشندگی و سودمندی
وجود / عدم: تضاد
دل نهادن: کنایه از دل بستن
از دست برآمدن: کنایه از توانستن
دست: مجاز از توان و قدرت
نخل / سرو: مراعات نظیر
پیام: بخشندگی، آزادگی و دل نبستن به امور ناپایدار
بیشتر بخوانید:
اگه خوب بود امتیاز بده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا